Sense Vestibular, Imebi, Thermoception, na Nociception
Ọtụtụ ndị mmadụ maara ọdịda ise: uto, ịnụ, ísì, aka, na anya.
Echiche anyị na-ezukọta ozi gbasara ụwa anyị dị iche iche na ọbụna ahụ anyị dị n'ime ya iji metụta echiche anyị. Ozi a dị mgbagwoju anya na enwere ọtụtụ ibu ya-ọtụtụ n'ime ya anyị anaghị edebanye aha na ya; kama nke ahụ, a na-edozi ya n'ezoghị ọnụ.
Taa, achọrọ m ịmata anọ dị iche iche nke na-enweghị mmasi n'ihi na ha adabaghị n'ime ihe anya ise.
Inwe ekele nke uche anyị karịrị ọkwa ise a na-ahụkarị nwere ike inye anyị nghọta zuru oke banyere ọrụ ahụ anyị na-eme mgbe niile ịkọrọ anyị banyere ụwa na ọnọdụ anyị na ya.
Ịmara maka ọrụ bụ isi nke nghọta ndị anyị na-aghọtaghị dị oké ọnụ ahịa dịkwa oké ọnụ ahịa mgbe enwere mmetụta uche ndị a. Dịka ọmụmaatụ, ndị na-agwọ ọrịa na-arụ ọrụ mgbe ụfọdụ na-enwe mmetụta uche na-adịghị mma, ma ọ bụ ndị nwere ọrịa strok ma ọ bụ nwatakịrị nwere nsogbu nhazi nke uche.
Ụdị Vestibular
Echiche ziri ezi
Uche oghere nwere ike ime ka ị ghọta na ị ga-edozi. Ndị nabatara nke a na-eme ka ị mara ihe ntụpọ nke ahụ gị na-agagharị na njedebe. Ọ bụrụ na ị na-agba ọsọ ọsọ na gburugburu ma nwee ike ịje ije n'usoro dị n'usoro, ị nwetalarị ihe na-emetụta ụbụrụ gị.
Ndị nabatara maka ụda oghere dị n'ime ntị.
Ụfọdụ ọrịa na-emetụta ụbụrụ nke ọma na-ahapụ onye ọrịa ahụ n'echiche nke oke oyi .
Njiri aka
Echiche nke ebe ahụ gị dị
Sir Charles Bell kwuru na ọ bụ "ụzọ isii," ọ bụ ezie na ọ bụghị ihe na-atọ ụtọ dị ka ịhụ ndị nwụrụ anwụ, ọ ka bụ ihe dị ịtụnanya. Eji mara nke ọma bụ ebe ị nọ na mbara igwe.
Ọ bụrụ na ị mechie anya gị, ị ka nwere mmetụta nke ebe aka gị na ụkwụ gị dị. I nwedịrị ike ịchọta ma jide otu ihe na-esote gị. Na mgbakwunye na nyocha ọhụụ anyị ebe anyị nọ, anyị nwere ndị nabatara na nkwonkwo anyị, ụbụrụ dị mkpa, na akpụkpọ ahụ niile ha na-arụkọ ọrụ iji kpokọta ozi gbasara ọnọdụ gị.
Echiche a nwere ike ịda mbà site na ọrịa na-agwọ ọrịa, karịsịa ma ọ bụ site na ọrịa strok. Dịka ọmụmaatụ, onye na-arịa ọrịa strok nwere ike ghara inwe mmetụta nke imebiri onwe ya n'otu akụkụ nke ahụ ha. Mgbe ahụ, ha ga-elele anya ebe ogwe aka ha nọ na mbara igwe, n'ihi ya ha anaghị anọdụ ala na ya ma ọ bụ jide aka ha n'ihe.
Thermoception
Echiche nke okpomọkụ
Ahụ gị nwere ndị na-anabata ya iji nyere gị aka ịmata okpomọkụ na oyi. Ọ bụ ezie na a na-ejikọta echiche a na mmetụta nke aka anyị, nchọpụta nke dị iche na ya nwere nhazi nke ndị natara ya. Ọtụtụ n'ime ndị nabatara na-edina na akpụkpọ gị, ma anyị nwekwara ndị na-anabata ahụ anyị na-agwa anyị banyere ahụ ọkụ anyị ma nyere ahụ anyị aka ịchịkwa ahụ anyị.
Uche a nwekwara ike imebi, dika ima atu, ndi mmadu nwere oria ogwu nwere neuropathy ozo nwere ike inwe mmetuta a na-adighi ya na ihe ndi ozo ndi metutara aka.
E nwekwara akụkọ banyere ndị mmadụ na-efunahụ ụda oyi mgbe ọnya gbachara.
Nociception
Echiche nke ihe mgbu
Mgbu na-elekwa anya na mbụ nwere ike iyi ka ọ bụ nanị ntinye aka, ma ọ dị nnọọ mgbagwoju anya karịa nke ahụ. Enwere ndị na-enweta ihe mgbu n'ime ahụ gị, ọ bụghị naanị na akpụkpọ ahụ gị kamakwa na mkponaka gị niile (gut-ache ọ bụla?) E nwere atọ dịgasị iche iche nke ndị na-enweta ihe mgbu. Ndị na-ahụ maka mgbu ihe mberede na-eme ka ị hụ ihe mgbu ọ bụla na-emekpa anụ ahụ, dịka ọmụmaatụ, site na ịpị mkpịsị ụkwụ gị ma ọ bụ na ị ga-eji bat. Enwerekwa ndị na-enweta ihe mgbu nke okpomọkụ na-eme ka ị mara oké okpomọkụ ma ọ bụ oyi.
N'ikpeazụ, e nwere ndị na-anabata mmiri, nke na-emepụta kemịkal nke ahụ gị, dịka ọmụmaatụ mgbe mbufụt nwere ike ịpụta na ị na-arịa ọrịa.
Dị ka ụbụrụ ndị ọzọ, ụdị uche a nwere ike ịda mbà. Ụfọdụ ọrịa ndị na-adịghị na ọrịa na-eme ka ị ghara ịsị na ị nwere ihe mgbu. E nwekwara nsogbu ọrịa mkpụrụ ndụ na-adịghị ahụkebe, ịda mbà n'obi na-enweghi ihe mgbu na-emetụta ọrịa nke na-egbochi ike mmadụ inwe ihe mgbu.