A History of Hand-Washing, Water Clean, na Mwepụ Wet
N'oge a, ndị dọkịta na ndị ọrịa na-echigharịkwuru nkà mmụta sayensị nke oge a maka ịlụso ụdị ọrịa na nsogbu niile aka. Ụzọ ịbịaru ọrịa na-efe efe dị iche, na ọtụtụ ndị ọrịa na-achọ ọgwụ ederede ọgwụ nje na nke kachasị mgbaàmà. O di nwute, iji ọgwụ nje mee ihe na-eme ka mmuta nke umu nje na-eguzogide nje, nke nwere ike ibute ihe ojoo na mgbe ufodu odachi.
Tupu nchọpụta nke ọrịa ọgwụ nje, ọtụtụ ndị kwenyere na ọrịa na-esi na mmụọ ọjọọ pụta. Otú ọ dị, onyinye nkà mmụta sayensị n'afọ 1800 site n'aka Louis Pasteur na Robert Koch gosipụtara na obere ụmụ nje nwere ike ịkpata ọrịa ndị na-egbu egbu ma na-arịa ọrịa dịka ụkwara nta na obere kịtịkpa. Ma ị maara na ọnụ ọgụgụ dị ịrịba ama nke ọrịa ndị na-efe efe n'etiti nchọpụta nke onyinye microbial na nchọpụta nke ọgwụ nje (ọgwụ "ọgwụgwọ" aka) bụ ndị a na-ekwu na ọ bụghị ọgwụgwọ ahụike dị elu, ma kama, ịgbanwe àgwà ụmụ mmadụ?
Mmadụ atọ, Ignaz Semmelweis, John Snow na Thomas Crapper, na-ekwu maka ịmalite ọrụ ndụ anyị kwa ụbọchị site n'ịsacha aka, na-aṅụ mmiri dị ọcha na ụlọ mposi.
Akụkọ banyere Akacha aka: Ignaz Semmelweis
Cheedị otú ndụ ga-adị ma ọ bụrụ na ịsacha aka bụ nhọrọ n'etiti ndị dọkịta na-awa. Ụjọ egwu, ọ bụghị ya? Ná mba ndị mepere emepe, a na-akwalite ịsa aka aka maka ndị si n'afọ ndụ na ndụ niile, ma mmadụ ole na ole maara akụkọ banyere mmalite ya.
N'afọ 1847, Ignaz Semmelweis, bụ onye Hungarian, mere ihe ngosi dị egwu nke na-eduga n'ịgba aka na ụlọ ọgwụ. Mgbe ọ na-arụ ọrụ na ụlọ ọgwụ dị na Vienna, Dr. Semmelweis nwere nsogbu site na eziokwu ahụ bụ na ọrịa ahụ na-egbu egbu (ma ọ bụ "puerperal") na-adịwanye njọ karịa ugboro ugboro na ụmụ nwanyị ndị ụmụ akwụkwọ na-ahụ maka enyemaka nyere aka, ma e jiri ya tụnyere ndị nyeworo aka site na midwives.
Site n'inyocha nlezianya na-ahụ maka usoro ahụike, ọ chọpụtara na ụmụ akwụkwọ ahụike bụ ndị nyere aka na ịmụ nwa na-emekarị mgbe ha gụchara ndị ọrịa ndị nwụrụ site na sepsis (nke sitere na nje). Mgbe o tinyechara iwu nke iji aka na-asacha ihe ngwọta nke antiseptic, ọtụtụ mkpụrụ ndụ ọnụọgụ na- agbada site na 10 ruo 20 n'ime ọnwa atọ, na-egosi na ịmịnye ọrịa nwere ike belata n'ụzọ dị mfe site n'ịdị ọcha dị mfe.
Ọ pụghị ikwenye ndị ọrụ ibe ya mkpa ọ chọpụtara. Echere na ọ na-arahụ ụra wee nwụọ n'otu ụlọ ọrụ site na ọnyá site na mmerụ ahụ ọ natara n'ebe ahụ, dị ka ọtụtụ n'ime ụmụ nwanyị ndị ọ chọrọ ka ha chebe.
Mmiri Na-ehicha Ọma: John Snow na Pump Street Pump
Ị nwere ike ichetụ n'echiche ụdị ndụ gị ga-adị ma ọ bụrụ na ọ bụ naanị ndị na- arịa ọrịa ọgbụgbọ na- emetọ mmiri na-aṅụ mmiri site na afọ ọsịsa? Ụda mara mma, ọ bụghị ya?
Na narị afọ nke iri na itoolu England, ọrịa ntiwapụ nke ọnyá ọgbụgba (nke na-esi na bacteria) kpatara oke ntiwapụ nke oke, na-ahapụ ọtụtụ iri puku ndị nwụrụ anwụ na ndị ọzọ na-arịa ọrịa. N'oge ahụ, ndị mmadụ amaghị obere banyere mmalite mkpụrụ ndụ ma ọ bụ gbasaa ọrịa na-efe efe. Kama nke ahụ, ha kwenyesiri ike na ọrịa ọrịa ọgbụgba na-akpata ihe ndị na-egbu egbu site na mmiri ozuzo, oghere na-emeghe, na ebe ndị ọzọ na-emebi emebi.
John Snow bụ dọkịta na-ahụ na ọnyá ọgbụgba na-apụta na ọ gaghị agbasa site na ụgbụ ndị na-egbu egbu, kama site na mmiri mmiri emetọ. Ọ chọpụtara na ọtụtụ ọrịa nwụrụ anwụ na-eme na nso mgbapụta na Broad Street, ebe ndị bi n'ógbè ahụ kwụsịrị ịkwụsị mmiri. Dr. Snow wepụrụ ihe mgbapụta ahụ, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ozugbo, mgbasa nke ọrịa ahụ dị. Ọ bụ ezie na ọ na-ewe oge maka ọchịchị obodo ahụ kwenyere nkwupụta ya na ime ihe, nkwenkwe na nchọpụta nke Dr. Snow na-anọchite anya nnukwu onyinye ma na nghọta nke mmalite nke ọrịa na-efe efe nakwa na ịkọwa mmiri mmiri dị ọcha.
Ulo oru mgbochi nke oge a: Thomas Crapper
Cheta ụbọchị nke ụlọ ahụ? Ma ọ bụ oghere n'ala, n'ọnọdụ ụfọdụ? Ọ na-eme ka ị nwekwuo obi ekele maka ụlọ mposi nke oge a, ọ bụghị ya?
Thomas Crapper, onye a mụrụ na 1836 na Yorkshire, England, ekwuwo na ọ bụ onye na-eme nchọpụta nke ụlọ mposi. N'ikwu eziokwu, o mepụtaghị ụlọ mposi na-akwagharị ma a kwenyere na o meela nkwado dị ukwuu maka mmepe na nkesa ya na ọha mmadụ nke oge a. Site n'inwe usoro usoro ihe omimi nke oge a bu mmiri nke mebiri emebi site na obodo, ndi mmadu no na enweghi ike inweta oria mmiri na umu mmadu. Ya mere ma Thomas Crapper ma ọ bụ na ọ bụghị ma ọ bụ na ọ bụghị ma ọ bụ na ọ bụghị ma ọ bụ na ọ bụghị ma ọ bụ na ọ bụghị ma ọ bụ na ọ bụghị ya na-arụ ụka, mana ụlọ mposi na-anọchite anya isi dị mkpa iji mee ka ahụ ike ọha mmadụ.
Kedu ozi ozi-ụlọ?
A na-ekwu na ndị mmadụ atọ na-adaba na ụmụ mmadụ ndị a, ọtụtụ n'ime ha ka anyị na-ejighị n'aka. Mmezi nke ihe omume a kwa ụbọchị mere tupu iwebata ọgwụ nje na ọbụna tupu e ghọtara na ọrịa nwere ike kpatara ụmụ nje. Kedu ozi ozi-ụlọ? Mgbanwe ndị na-ebi ndụ nwere ike ime nnukwu ihe dị iche iche ma ọ bụrụ na ị zere ọrịa ndị na-egbu egbu.
> Ntughari
> Biography: Ignaz Philipp Semmelweis. July 30, 2008
> Thomas Crapper: Ụgha na Eziokwu. Plumbing & Mechanical 1993
> Summers, Judith. "Nsogbu Akuku Mgbapụta Okporo Ụzọ" . A History of the London's Most Neighborhood. Bloomsbury, London, 1989; p 113-117