Ị nụ akụkọ a: akụkụ aka ekpe nke ụbụrụ bụ oyi, na-atụle na asụsụ nke dabeere, ebe akụkụ aka nri nke ụbụrụ bụ nkà na mmetụta uche. Ma ụbụrụ bụ ihe ijuanya na ihe kachasị mgbagwoju anya na mbara igwe. Ọ na-adị ka ụdị ọgbụgba dị otú ahụ ga-adị mfe.
Ọ bụ ezie na ọ bụ obere arụrịta ụka na n'aka ọtụtụ ndị mmadụ, site n'aka ekpe ekpe ụwa, ọtụtụ esemokwu banyere nsogbu obi dị na ya, ma ọ bụ ma ọ bụrụ na ọ dị nnọọ ka ọ kewara n'etiti akụkụ abụọ.
Gini mere o kwesiri iji nwee nkewa? Ndị a sị na ha bụ "mmetụta nke mmetụta uche," amygdalae, dị n'akụkụ abụọ nke ụbụrụ. Agba ochie ochie, bụ nke a na-atụgharị uche na akụkọ ihe mere eme, na-agbasa nke ọma n'akụkụ abụọ n'akụkụ ụbụrụ.
Mgbe ọrụ ụbụrụ jisiri ike site na otu ugwu karịa nke ọzọ, a na-ekwu na arụ ọrụ ahụ "ga-ezute" na ebe ahụ. Dịka ọmụmaatụ, maka ọtụtụ n'ime anyị, ọbụna ndị na-eji aka ekpe, asụsụ na-ahapụ ya.
Ọ na-apụta na e nwere ezigbo ihe àmà na-egosi na mmetụta uche nwere mmasị ụfọdụ maka otu onye na-ahụ maka ihe ọzọ. Otú ọ dị, otú ha si ekesa, Otú ọ dị, ọ bụ okwu ọzọ kpamkpam, na isiokwu nke ọtụtụ arụmụka sayensị. E nwere ọtụtụ ụdị dịka ndị ọkà mmụta sayensị na-amụ ihe. Ma, n'ozuzu ya, ndị nchọpụta nke mmetụta uche bụ ndị kweere na "iweghasị mmetụta uche" na-adaba n'ime ogige abụọ ma ọ bụ atọ.
Kwesịrị Ekwesị Echiche Uche
Otu n'ime nnukwu ogige ndị a na-akpọ "echiche ziri ezi ziri ezi." Nke a bụ nanị na ọ bụ akụkụ aka nri nke ụbụrụ na-achịkwa mmetụta niile. Nke a bụ eziokwu nke ihe ndị nchọpụta na-akpọ "isi" mmetụta uche, nke pụtarakarị mwute, ọṅụ, iwe, iwe na egwu.
Enweela mmetụta dị otú ahụ iji kenye ọ bụghị naanị gafee ọdịbendị dị iche iche, ma ọbụna n'ofe dịgasị iche iche nke anụ ọhịa ahụ. Ụfọdụ data na-akwado nkwupụta a: amygdala ziri ezi na-echekwa ibu karịa amygdala ekpe, dịka ọmụmaatụ.
Echiche ndị ọzọ
Ọ bụghị onye ọ bụla na-ekwere na mmetụta ndị bụ isi, Otú ọ dị. Ụfọdụ ndị na-eme nchọpụta kwenyere kama ọ bụ na a ghọtara mmetụta uche dị iche iche site n'icheta ha na okwu ndị dị mfe dịka ntụrụndụ (otu esi emetụ mmetụta na-eme ka ị) na nzuzu (mmetụta dị mma ma ọ bụ nke na-adịghị mma). Dịka ọmụmaatụ, iwe nwere ike weere dị ka obodo elu ala.
Ụfọdụ ndị mmadụ kwenyere na emetụ mmetụta uche na ọnọdụ dịgasị iche iche dabere na ha valence. Nkwupụta okwu nzuzu na-enye echiche na ikike dị mma na-etinye aka na nhazi mmetụta uche nke ịghapụ, dịka ụjọ, mwute na iwe, na akuku aka ekpe na-agbakwunye usoro ndị metụtara mmekọrịta dịka obi ụtọ. Ụfọdụ echekwuru na ọ dị ọbụna mgbagwoju anya karịa nke ahụ - akụkụ nke ebe ugwu nwere ike itinye aka na-egbochi àgwà ahụ, ebe akụkụ ọzọ na-egosipụta ya. Dịka ọmụmaatụ, ọ bụ ezie na a tụlere na mmebi nke ndị ọrịa na-akpata ọrịa nwere ike iduga dysphoria n'ihi njikọta ya na mmetụta dị mma n'okpuru nkwupụta nzuzu, imebi circuitry inhibitory na akuku aka ekpe nwere ike ime ka mmetụta dị mma dị otú a dịkwuo mma site na iwepụlata mkparịta ụka.
Ụfọdụ nchọpụta electrophysiological na ima ima na-atụ aro na mmetụta dị mma nke mmetụta uche na-eme ka aka ekpe na etiti mkpuchi dị n'azụ, ebe nrụrụ aka na-ezighị ezi na-abawanye ọzọ. Ihe ọmụmụ EEG egosila na ebe nri ma ọ bụ aka ekpe na-arụsi ọrụ ike na nhazi nke iwepụ ma ọ bụ na-ebuteghachi mmetụta uche. Ihe ndị a dị mgbagwoju anya, Otú ọ dị, dịka ọ dịkarịịrị ndị ọrịa nwere ọnya n'ebe ọ bụla na-enwe nkụda mmụọ, na ọnya ndị a nwekwara ike imetụta ikike nke onye ọrịa iji mata ma gosipụta mmetụta ha. N'ikpeazụ, e nwere usoro ihe àmà nke na-egosi na akụkụ ahụ dị iche iche na-achịkwa autonomic na-arụ ọrụ , na aka ekpe bụ usoro iwu nke parasympathetic na ikike maka ọrụ ọmịiko.
Dịka ọmụmaatụ, otu ihe àmà na-egosi na ịdọ aka ná ntị ndị metụtara ịda mbà n'obi na-esite na ebe ziri ezi. Nke ahụ kwuru, nchọpụta ndị ọzọ achọpụtala mmemme nke orbitofrontal na mba ndị ọzọ na-ahụ anya n'oge nhazi nke mmetụta obi ụtọ.
Ma echiche ọzọ na-enye echiche na a na-edozi mmetụta ndị bụ isi na ngosipụta ndị yiri ya site n'aka nri ziri ezi, ebe a na-edozi mmetụta ndị ọzọ dị mgbagwoju anya dị ka ihere bụ n'aka ekpe. Nke a na-adabere n'ụzọ dị ukwuu n'ihe ngosi n'oge ule Wada, nke na-egbochi ọkara nke ụbụrụ mgbe ọ na-achọ maka ịwa ahụ. Ndị nnyocha ahụ kwuru na ndị ọrịa dị otú ahụ nwere ike ịkọwa ihe mgbagwoju anya karịa mmetụta dị mfe mgbe akụkụ aka nri nke ụbụrụ na-agwụ. Otú ọ dị, ndị ọzọ achọpụtabeghị na nke a dị oke doro anya.
> Isi mmalite
> Murphy GM, Jr., Inger P, Mark K, et al. Mmetụta nke Volumetric na mgbagwoju anya nke amygdaloid mmadụ. Journal fur Hirnforschung 1987; 28: 281-289.
> Ross ED, Monnot M. Affective prosody: kedu ihe mgbagwoju anya na-agwa anyị banyere ọrịa ndị na-eme ka ndị mmadụ na-enwe mmetụta uche, mmekọahụ na ịka nká, na ọrụ nke nyocha ọnụ. Neuropsychologia 2011; 49: 866-877.