Ọrịa ndị dị ka polio, ọrịa ịba, na ọrịa na-egbu egbu na-akpata ahụhụ na ọnwụ n'ụwa nile kwa afọ. N'agbanyeghị nke ahụ, site na mgbalị siri ike, ọ ga-ekwe omume ka ụmụ mmadụ kpochapụ ọrịa ụfọdụ na-efe efe.
Gịnị bụ ihichapụ ọrịa na-efe efe? Ọ pụtara na a kpochapụrụ ọrịa ahụ n'ụwa nile ma ọ dịghị ebe ọ bụla ọzọ.
N'akụkọ akụkọ ihe mere eme nke mmadụ, anyị abanyewo wee nwee ike iwepụ ọrịa abụọ.
Akppochala Ọrịa Ọrịa Abụọ
N'afọ 1979, ụwa hụrụ ọrịa ikpeazụ nke obere kịtịkpa. Nke ikpe ikpe a dị na otu nwoke nọ na Somalia, bụ onye nwere ụdị dị nro nke nje (nke obere ), nke na-egbu nanị 1% ma ọ bụ ole na ole nke ndị na-eme ya. Usoro ikpe-azu nke ọrịa kachasị njọ ( isi nke isi, nke gburu ihe dị ka pasent 30 nke ndị ahụ metụtara) bụ nwa ọhụrụ na Bangladesh na 1975.
Kịtịkpa , ọrịa airborne, kwụsịrị n'ihi na 1) e nwere ọgwụ ogwu , 2) ọrịa ahụ dị mfe nghọta, 3) ụmụ anụmanụ anaghị ebute ọrịa ahụ (nke nwere ike ịbụ na o siri ike ịgbaso), na 4) ọrịa ahụ bụ ihe jọgburu onwe ya na nkwekọrịta zuru ụwa ọnụ na-eme ihe iji kwụsị ya.
E mechara kpochapu nta na nta site na nnukwu usoro ịgba ọgwụ mgbochi. Òtù ahụ ike na-eme usoro ịgba ọgwụ mgbochi ọrịa na-agụ mba maka obere kịtịkpa na ịzaghachi na ịgba ọgwụ mgbochi ọ bụla ikpe kpatara.
E nwere ihe nchekwa ngwaahịa nke kịtịkpa nke e debere na US na Soviet Union (nke dị ugbu a Russia). Otu ihe mberede ụlọ na 1978 mere ka otu onye na-eleta na-eleta anya, onye nwụrụ ma nwute mama ya, bụ onye lanarịrị. Ndị a bụ n'ezie ikpe ikpe ikpeazụ nke ọrịa ahụ ka njọ.
N'afọ 2011, e nwechara ọrịa ọzọ: ụwa nwere ike ịdaba.
Ọ bụ ọrịa ehi (anụ ọhịa, anụ ọhịa, antelope, giraffes, na anụmanụ ndị ọzọ). Rinderpest na-abụ ndị ọrụ ugbo nke anụ ụlọ, a weere ya dị ka nwa akwukwo nwere ike ịme maka bioterrorism ebe ọ bụ na ndị mmadụ na-adabere na ehi ndị a maka nri.
Ọrịa na-efe efe nke nwere ike kpochapụ
Nke a bụ ọrịa na-efe efe itoolu nke ụmụ mmadụ nwere ike ịkwụsị.
Polio
A pụrụ ịkwụsị polio site na ịgba ọgwụ mgbochi ọrịa. Ọrịa ahụ na-agbasa site na mmiri meriri site na mmiri na-ekpochapu n'enweghị ezigbo idebe mmiri. Ihe ruru pasent 95 nke ọrịa anaghị achọpụta n'ihi na ha nwere ole na ole ma ọ bụ na ọ dịghị ihe ọ bụla. N'eziokwu, ọtụtụ ọrịa (72%) enweghi ihe mgbaàmà ọ bụla, ebe ndị ọzọ (25%) nwere mmerụ dịka mgbaàmà, dịka ọgbụgbọ, vomiting, afọ ọsịsa, ọkụ, akpịrị akpịrị, na ike ọgwụgwụ.
Otú ọ dị, n'ime pasent 4 nke ọrịa polio, ọrịa ahụ na-emetụta ụbụrụ gbara ụbụrụ na ụbụrụ, na 0,5% nke ikpe, onye ahụ na-arịa ọrịa mkpọnwụ, na-abụkarị n'ụkwụ, ma mgbe ụfọdụ na diaphragm ma ọ bụ ihu. Ihe ka ọtụtụ ná ndị mmadụ na-adị ndụ, ma nke ndị ahụ kpọnwụrụ akpọnwụ, ihe dị ka pasent 2% na 5% nke ụmụaka na pasent 15 ruo 30% nke ndị okenye na-anwụ site na ọrịa ahụ.
Ebe ọ bụ na ọtụtụ ọrịa polio na-akpata enweghị ezigbo mgbaàmà na mmiri nwere ike gbasaa ọrịa ahụ, ọ na-esiri ike ịmata mgbe polio na-apụ.
O nwere ike ịbụ na e kpochapụrụ abụọ n'ime isi nsogbu atọ ahụ: ụdị nke abụọ a hụrụ na 1999 na India, a hụbeghịkwa ụdị 3 kemgbe November 2012. Ihe dị ka pasent 80 nke ndị bi n'ụwa na-ebi na ebe ndị na-enweghị polio, na poliovirus ọhịa yiri ka ọ na-ekesa nanị obodo atọ: Afghanistan, Nigeria, na Pakistan. Ịgba ọgwụ mgbochi ọrịa nwere ike ikpochapụ ọrịa a.
Dracunculiasis ( Guinea Worm Ọrịa ( GWD )
Ọnọdụ a, nke na-agụnye ihe mgbagwoju anya na ikpuru, anaghị akpatakarị ọnwụ ma na-akpata nkwarụ dị ukwuu site na nje nje na mgbu. Ọ bụ larvae worm na-ebi na mmiri na-adịghị ọcha, ndị mmadụ na-enweta ya site na-aṅụ mmiri ahụ.
Ihe dị ka otu afọ mgbe ị ṅụsịrị mmiri ahụ e metọrọ emetọ, onye ahụ nwere oria na-arịa ọrịa ọnya na-egbu mgbu nke ikpuru, na-abụkarị na ụkwụ ma ọ bụ ụkwụ.
Ọrịa ahụ na-agbasa mgbe onye ahụ na-abanye na mmiri mmiri nwere ụkwụ nwere ọrịa. Ya mere, a na-egbochi ọrịa na-agwọ ọrịa site na idebe mmiri ọṅụṅụ dị ọcha ma na-edebe ndị ọrịa site na mmiri.
Yaws
Nke a bụ ọrịa nke nje bacteria na-akpata, Treponema palladium pertenue, nke metụtara syphilis (na Bejel na Pinta) nke na-emetụta akpụkpọ ahụ, yana ọkpụkpụ na nkwonkwo. A pụrụ ịgwọ ya na emesịa mebie ya na otu dose nke ọgwụ nje.
Otu mgbasa ozi nke ọgwụgwọ ọgwụ ọjọọ na-ekpochapụ ọrịa ahụ na 1950 na afọ 1960. Taa, a na-ahụ ọrịa ahụ na mba 14 na-eji ọkụ na-arị elu, ọ bụkwa ọrụ iji kwụsị ọgwụ nje.
Ọrịa
Ọrịa ịba , ọrịa nkịtị, nwere ike ịbụ egbochi site n'ịkwụsị anwụnta ndị na-agbasa ọrịa ịba . Ọrịa ahụ na-emetụta ọtụtụ afọ kwa afọ, na-akpata ihe dịka nde 207 na ọnwụ 627,000. Akwụsịla anwụnta site na ụmụ ahụhụ, ụgbụ ụgbụ, nje bacteria na-ekpuchi anwụnta, na anwụnta na-edozi ahụ.
Nko
Ọrịa sitere na nko, nke na-ebi na ebe ndị na-adịghị ọcha ọcha ma na-abanye n'ime ụkwụ ndị mmadụ, nwere ike ịkwụsị ụlọ mposi na akpụkpọ ụkwụ. N'ihe dị ka afọ 1900, a na-ahụkarị ihe ndị dị na ndịda ebe ndịda America, ma nkwụnye ụlọ na idebe ihe ọcha zuru oke kwụsịre mgbasa ya. N'agbanyeghị nke ahụ, ihe dị ka mmadụ 500 ruo 700 nde mmadụ n'ụwa nile na-ebu ebu.
Lymphatic Filariasis
Enwere ike ịgwọ nke a site n'inye onye ọ bụla ọgwụ maka mgbochi otu ugboro n'afọ, na, dị ka ịba, site na ịkwụsị anwụnta. Ọrịa dị nro na-agbasa site na anwụnta (ọtụtụ ụdị dịgasị iche iche, mana ọtụtụ anwụnta ndị a maara dị ka anopheles na ebe ugwu ọdịda anyanwụ). Anwụrụ na-eme njem ma na-eme ka usoro ahụ lymph nke onye ahụ na-arịa nweta ọnyà. Nke a na - akpata ụkwụ ma ọ bụ testicles (elephantiasis) na ihe isi ike na - alụso ọrịa ụfọdụ ọgụ dị ka usoro lymph bụ akụkụ nke usoro ahụ ji alụso ọrịa ọgụ.
Kemgbe afọ 2012, na mba 56, e nweela ọgwụgwọ abụọ na ọgwụ ndị e nyere otu ugboro n'afọ iji gbochie ọrịa ahụ. 13 nke mba ndị a enweghi ikike ọ bụla a maara ugbu a, mana nde mmadụ iri abụọ na-ebute ọrịa, nde iri anọ na-agbakwa n'ụwa nile.
Mesles
Enwere ike ịkwụsị mgbochi ọrịa. Ọrịa ahụ na-eme ka ọkụ, ọkụ, nakwa mgbe ụfọdụ na oyi baa na encephalitis (mbufụt nke ụbụrụ). Ọ bụ ụgbọelu ma nwee otu n'ime ọnụ ọgụgụ kasị elu nke ọrịa. Otu onye nwere ike ibunye ndị ọzọ 15. Ọtụtụ ikpe kpebiri, mana na 0.2% nke ọrịa na-eduga n'ọnwụ na 6% na-eduga na oyi baa.
Enwere nsogbu mgbe a kwụsịrị ogwu ahụ na 1963, ma e nwere mmalite na 1990. Ọnụ ọgụgụ dị nta nke ịgba ọgwụ mgbochi ọrịa emewo ka mmụba a na-arịwanye elu na ikpe, na ọnwụ, na US Ọrịa ahụ agbasawo site na njem, gụnyere ntiwapụ na Philippines nakwa site na UK na n'akụkụ ndị ọzọ nke Europe.
Rubella
Enwere ike ịkwụsị nke a gụnyere gụnyere ọgwụ ọgwụ rubella na ịgba ọgwụ mgbochi ọrịa. Ọ bụkwa nje virus nke na-eme ka iku ume na-ebute ọkụ ọkụ, ọkụ, ogwe ọkụ na-egbuke egbuke, na nkwonkwo aka. Ndị kasị emetụta emetụta ụmụaka nke ndị nne na-emetụta n'oge ha dị ime. Congenital rubella na-eme ka obi, imeju, ọnyá, na ụbụrụ mebie, yana ntị chiri na cataracts.
E wepụrụ ya na United States na site n'ebe nile n'America.
Onchocerciasis (Osimiri Blindness)
Onchocerciasis bụ ụzọ nke abụọ-ọ bụ isi kpuru ìsì n'ụwa nile. Enwere ike ịkwụsị ya site n'ịgwọ ọrịa nke ndị nọ n'akụkụ metụtara.
Mkpụrụ ojii na-ebi n'akụkụ iyi na osimiri nwere ike ibunye ikpuru, Onchocerca volvulus, ndị mmadụ na mpaghara ndị a. Ugbua a na-abanye n'ime mmadụ nwere ike ịmepụta ọtụtụ puku nwa ikpuru nke na-agbasa n'anya mmadụ na akpụkpọ ahụ na-eme ka ikpu ìsì (na nsogbu akpụkpọ anụ).
Ndabere ala
E nwere ọrịa ndị anyị na-emechi ịkwụsị. Ha dị mfe ịchọpụta ma dị egwu nke na anyị chọrọ itinye mgbalị iji hụ ha. Ha nwekwara ụzọ mgbochi kwesịrị ekwesị, gụnyere ọgwụ mgbochi, idebe ọgwụ ọcha, na ọgwụ. A na-ahụkarị ọtụtụ n'ime ụmụ mmadụ, na-ezere mkpa ọ dị ịchọ anụ ọhịa ndị na-ebute ọrịa.
> Isi:
> Russell CD. Ọrịa Na - ekpochapu Ọrịa: Ànyị Pụrụ Ikwesịrị? Frontiers na Immunology. 2011; 2: 53.