Ụgwọ ịkwụ ụgwọ? Nkwụsịtụ? A ịgba alụkwaghịm? Ulo ulo? Nyocha ikpeazụ? Ndi ụmụaka na-aga mahadum? Nwa ọhụrụ? Ọrụ ọhụrụ?
Ọfọn, enwere ọtụtụ nsogbu. Ihe ka ọtụtụ ná ndị mmadụ na-enwe nsogbu nke nrụgide kwa ụbọchị kamakwa ha achọtala ụzọ iji jikwaa ma gbanwee maka nchekasị "nnukwu". O siri ike, nrụgide "ala ala" ruo ogologo oge, nwere mmetụta ọjọọ na ahụ mmadụ, gụnyere ịba ụba nke ahụ maka ọrịa.
Nchegbu Nsogbu Ọ Na - eme Ka Ọ Dịkwuo Nsogbu Maka Ọrịa?
Ee. Nnyocha e mere egosiwo na ndị mmadụ nwere ọtụtụ nrụgide na-aga n'ihu na-adịkarị mfe inweta ụfọdụ ọrịa na-efe efe. O di nkpa iburu n'uche na ihe ngbagwoju anya di iche site na mmadu, n'ihi na ndi mmadu di iche iche n'eme ihe n'echebara ya echiche. Ya mere, ọnọdụ nke na-akpata oké nrụgide maka otu onye nwere ike ma ọ bụ na ọ gaghị enwe mmetụta dị otú ahụ na onye ọzọ.
Gịnị Na-eme Ahụ Gị Mgbe A Na-echegbu Gị?
- Nzaghachị Na-akpata Nnukwu Mmetụta: Nnukwu mmeghachi omume nrụgide bụ nzaghachi ozugbo maka ihe nhụsianya. Nzaghachi ahụ nke ahụ bụ ịkwụsị kemịkalị, nke a na - akpọ "hormones siri ike," nke ahụ na-eji ahụ ike. A na-agbanye ike a na ụbụrụ na ụbụrụ, ụfọdụ sel nke usoro ahụ ji alụso ọrịa ọgụ na-arụ ọrụ karị.
- Nsogbu Nchegbu Oge Na- adịghị : Nchekasị oge na-eme mgbe mmadu na-enwe nzaghachi nsogbu siri ike. Nsogbu nke oge na-arụpụta ngbanwe dịgasị iche na ahụ, dịka ụfụ ọbara na-arịwanye elu, dịka ọmụmaatụ, nke gafeworo oge nwere ike ịkpata akwara na ọrịa obi. Ọganihu na-aga n'ihu na hormones na-akpata nchekasị pụkwara ịkpata mmebi nke mkpụrụ ndụ ọbara ọcha nke usoro ahụ ji alụso ọrịa ọgụ, na-eduga n'ọtụtụ ihe ize ndụ nke ọrịa.
Mmetụta gị na-adịghị ahụ maka ọrịa
Ahụ gị nwere nzaghachị nke "innate", nke bụ nke mbụ nchebe nke na-enye nzaghachi ozugbo na ụmụ nje na-efe efe tupu ahụ gị amalite ịmalite ịmeghachi "mmegharị" njezi, nke a na-elekwasị anya na ụmụ nje na-ebute na mkpụrụ ndụ ọbara ọcha .
- Nsogbu siri ike: Ndị nchọpụta achọpụtala na n'oge oge nke nnukwu nrụgide, mkpụrụ ndụ nke usoro ahụ ji alụso ọrịa ọgụ na-arụ ọrụ na-emewanyewanye ma gbasaa ntangharị n'ime ahụ dum ka ha nwee ike ịgagharị maka nje ụmụ nje.
- Nsogbu oge: N'oge oge nke nsogbu na-adịghị ala ala, a na-ebelata usoro ahụ ji alụso ọrịa ọgụ na-emetụta ihe ndị na-eme ka hormones dị ike. N'ihi ya, ahụ gị na-eji nwayọọ nwayọọ na-agwọ ọrịa ahụ, na-enweghị ike ịmepụta ọgwụ nje ma nwee ike ibute ọrịa nje. A na-akpọkwu mmetụta ndị a ọbụna na ndị agadi, bụ ndị na-eme ka usoro nchịkwa na-adịghị ike.
Kedu Ọrịa Na-esikarịrị Ị Ga-enweta?
Agbachi nkịtị A nnyocha na Mahadum Carnegie Mellon, nke e bipụtara n'afọ 1991, gosiri na ihe ize ndụ maka oyi nkịtị bụ nke ruru na ogo nke ndụ mmadụ. Ihe omumu nke omumu n'afo 1998 mere ka egosi na ndi mmadu nwere nsogbu na-adighi ike (n'ihi ihe ndi mere na ndu, dika enweghi nsogbu ma obu ihe ndi ozo) n'ihi na odikariri onwa abali ka ndi nadigh ike.
AIDS . HIV na-eduga na ọrịa AIDS. Ma nje ahụ nwere ike ibute ọrịa AIDS ngwa ngwa n'ime ndị anyị na-enwekwu nrụgide. Otu nnyocha nke UNC-Chapel, nke e bipụtara n'afọ 2000, chọpụtara na ndị nwere nje HIV na-aga n'ihu na AIDS ngwa ngwa ma ọ bụrụ na ha nwere nrụgide na-adịghị ala ala ná ndụ ha.
Maka ihe ọ bụla na-akpata nrụgide, ihe ize ndụ maka ọrịa AIDS na-arịwanye elu na ndị ọrịa a.
Ndị ọzọ. Nnyocha ndị ọzọ ejikọtawo ụkwara nta na ụkwara nta, ọrịa herpes simplex virus, mmebi ahụ, ọnya (ọrịa Helicobacter pylori na-efe efe) na ọrịa ndị ọzọ na-efe efe. Ụfọdụ nnyocha banyere ọgwụ ịgba ọgwụ mgbochi egosiwo oke dị irè n'ime ndị mmadụ nwere nsogbu siri ike.
Mbelata Ọdachi Gị Maka Ọrịa
E nwere ọtụtụ atụmatụ dị iche iche a ga-atụ aro maka ịnagide nrụgide, gụnyere "mmekọrịta mmekọrịta psychosocial" nke na-ebelata nghọta onye mmadụ banyere nrụgide ma mee ka ndị mmadụ kwado ya.
Ụfọdụ ọgwụ nwere ike inye aka n'ibelata nchekasị kpatara nsogbu ụfọdụ. Gaa dọkịta gị ma ọ bụrụ na ịchọrọ enyemaka maka ịnagide nrụgide.
Otu onye si emeghachi omume na nrụgide dịgasị iche site n'aka mmadụ. Ọ dị mkpa icheta, na, e nwere ọtụtụ ihe kpatara ịmalite ịrịa ọrịa na-efe efe. Dịka ọmụmaatụ, ndị mmadụ n'otu n'otu dị iche n'otú ha si meghachi omume na ihe isi ike; ọtụtụ ndị na-emeso nrụgide site n'inweta àgwà ahụike ahụike, dị ka ịṅụ sịga, ịṅụ mmanya ma ọ bụ iri nri oke - ihe niile ga-eme ka ha nwee ike ịrịa ọrịa. N'ọnọdụ ụfọdụ, àgwà ọjọọ ndị a na-eme ka nrụgide dị njọ karị, na-akpata nhụsianya na-aga n'ihu nke adịghị ike na nchekasị.
> Isi mmalite:
> Schneiderman N, et al. Nsogbu na Ahụike: Ọmụma na Ahụhụ, Ọdịdị Ahụ, na Nchọpụta Ihe Ọmụma. Kwa Afọ Nyocha na Clinical Psychology . 2005; 1: 607.
> Cohen S, et al. Nchekasị nke uche na Nkwenkwe na Nzuzo. New England Journal of Medicine . 1991; 325: 606.
> Cohen S, et al. Ụdị Nchegbu nke Na-eme Ka Ụdị Nkwenye Na-emekarị Ka Ndị Ntorobịa Na-ahụ Maka Ahụ Ike. Psychology ahụike. 1998; 17: 214.
> Leserman J, et al. Mmetụta nke Ihe Omume Ndị Na-enye Mgbu, Mwute, Nkwado Nlekọta, Ịnagide, na Cortisol na Ịga n'ihu na AIDS. Akwụkwọ akụkọ American Journal of Psychiatry. 2000; 157: 1221.