Enweghi ike igosi ihu ọma. Ọgwụ ọjọọ na-akpata nsị nwere ike iduga ogologo ndepụta nke ọrịa, gụnyere anorexia, anaemia , tremor, na mgbaàmà nke igwu afọ. Ọbịakarị na-edugakarị dị njọ maka ụbụrụ na-emepe emepe, na ụmụaka nwere ike ime ka ịla azụ, oge mmepe, na nkwụsị uche.
Na mgbakwunye na mmadụ, ọnụ ọgụgụ ndị na-adịghị ala ala na-enwe mmetụta dị ukwuu na akụ na ụba.
A na-eme atụmatụ na ndị na-ebute ụzọ na-efu ndị America ihe dị ka ijeri dollar 50 kwa afọ. Ihe ngosi na-edu ndú bụ igbochi ya ma ọ bụrụ na ọ gaghị eme ihe ọ bụla. Maka dollar ọ bụla nke na-ebelata mbenata ihu na ụlọ, a na-eme atụmatụ na nloghachi n'etiti ọha mmadụ dị n'agbata $ 17 na $ 220.
Nnyocha na-egosi na mmetụta nke ndu na mbido ndụ nwere ike ịgbatị n'ime ndụ ndị ọzọ. Ihe ka ukwuu nyocha na-elekwasị anya n'otú ụzọ si ejikọta na ọgụgụ isi; Otú ọ dị, anyị na-amụtakwu banyere ụzọ e si ejikọta eduzi na nsogbu omume na mmebi iwu. N'ụzọ doro anya, "nkwupụta mpụ na-eme mpụ" na-atụ aro na njide eduzi na-eduga ná mpụ.
Azụ
N'afọ 1943, Byers na Onyenwe anyị na-eme ka anyị ghọtakwuo mkpakọrịta dị n'etiti ikpo ọkụ na ịkpa ike. Tupu oge a, a na-eche na ọgwụgwọ kwesịrị ekwesị maka mgbasa ozi ihu na-akpata enweghị nsogbu ọhụụ.
Otú ọ dị, ndị Byers na-echegbu onwe ha na njide ihu nwere ike ịkpata omume mkpasu iwe mgbe ọ bịara chee na ndị ọrịa abụọ o mesoora maka ndị na-ahụ maka ndị na-ebute ọrịa-ndị ọrịa nke na-achọpụta na ọ gbaghaara ha-na-awakpo ndị nkuzi ha n'ụlọ akwụkwọ ma na-ekere òkè n'àgwà ọjọọ ndị ọzọ.
N'inyochakwu ihe ọzọ, Byers na Onyenwe anyị chọpụtara na ụmụaka iri abụọ na iri abụọ na iri abụọ "natara" gosipụtara nsogbu dị ukwuu nke omume na nsogbu uche na ụlọ akwụkwọ.
Ọ bụ ezie na Byers na Onyenwe anyị jidere njikọ dị n'etiti ndu na omume ọjọọ n'oge na-adịghị anya, ọ bụ ruo n'afọ 1980 ka ndị ọkà mmụta sayensị malitere inyocha otú otu onye na-ebute ụzọ nwere ike isi kere òkè n'omume ike, ime ihe ike, ma ọ bụ omume rụrụ arụ.
Nnyocha
Ka anyị lee anya na ọmụmụ ihe ole na ole na-akwado njikọ dị n'etiti mpụ na ọkwa. Otu njikọ nkịtị nke na-agafe ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ọmụmụ ihe nile nke na-enyocha mmekọrịta bụ na a na-atụle ọmụmụ ihe a na ọdịdị. N'ikwu ya n'ụzọ ọzọ, ha na-ele anya n'oge gara aga iji chọpụta mmekọrịta kama ọdịnihu (ntụgharị, ọnwụnwa a na-achịkwa n'ọchịchịrị). Nke a dị iche iche na-eme ka uche zuru oke n'ihi na ọ bụ ihe na-ezighị ezi iji kpughee ndị na-eme nchọpụta na-edu ndú. Otú ọ dị, n'ihi na a na-elegharị anya ọmụmụ ndị a, ọ na-esiri ike ịmepụta ezi mmekọrịta.
Ka o sina dị, nchọpụta na-eto eto na-eji data na-anọchite anya ndị mmadụ n'otu n'otu, obodo, ógbè, kwuo, na mba dị iche iche na-achota otu esi eduga na mpụ. A chọpụtawo nchọta ndị a na ọtụtụ ihe ọtụtụ, nke na-eme ka ha nwekwuo oke. Site n'inweta ihe ndị dị otú ahụ, ọ na-esiri ike ileghara eziokwu ahụ anya na ndu nwere ike iduga mpụ.
N'ajụjụ 2015 nke Australian, Taylor na ndị na-edekọ akwụkwọ na-enyocha ọnụego mpụ maka mwakpo na aghụghọ dịka ọrụ nke isi na ikuku site n'agbata afọ 15 na afọ 24 gara aga. Ihe kpatara oge ahụ bụ na ndị na-eme nnyocha na-achọ ndị mere mpụ, bụ ndị e gosipụtara na-eduzi n'oge mmepe.
Ndị nchọpụta ahụ hụrụ njikọ siri ike n'etiti ikpo ọkụ n'oge na-ebute ihu na ikuku na mpụ. Maka ọkwa, ndị Taylor na ndị ọrụ ibe gị na-achịkwa maka ihe ndị nwere ike igbochi mkpakọrịta, dị ka ọnụ ọgụgụ nke ndị gụsịrị ụlọ akwụkwọ sekọndrị na ego ụlọ. A na-emetụta ọtụtụ ndị na-emebi iwu-ọtụtụ ụlọ akwụkwọ, nlekọta ahụ ike, nri na-edozi ahụ, na ihe ndị ọzọ na-ahụ maka gburugburu ebe obibi-ndị nchọpụta ahụ chọtakwara na ọ bụ otu ihe kachasị mkpa metụtara mpụ ahụ.
Dị ka United States, Australia bụ otu n'ime ndị na - edu ndú na - edu ndú n'ụwa.
Site na akụkọ ihe mere eme, a chọpụtala na agba, mmanụ ụgbọala, na ihe ndị si na nsị ma na-ese ihe. N'agbata afọ 1932 na 2002-afọ ahụ e mesịrị wepụ mmanụ ụgbọala na Australia-nnupụisi sitere na petrol petrol karịrị ihe karịrị 240,000 tọn na ihe ọkụkụ na-esi na nsị na nsị. N'ihe dị ịrịba ama, na United States, e mesịrị kpochapụ isi na mmanụ ụgbọala na 1996.
Dika Taylor na ndi dere akwukwo si kwuo:
A ghaghị iwepụta ihe iji belata ma ọ bụ wepụ ihe ndị dịpụrụ adịpụ nke ikuku mmetọ na mbara igwe n'ebe ọ bụla o kwere mee. Ihe ngosi sitere na isi mmalite ndị a nwere ike ịmalite ịkpa àgwà ndị na-emegide mmadụ ma weta ụgwọ ọrụ ndị na-enweghị isi. Ihe ndị a na-agụnye arụ ọrụ ngwuputa na nsị nke dị na Australia na n'ebe ndị ọzọ, na-eburu mmanụ ụgbọ ala [mmanụ ụgbọala] na mba ebe ọ ka na-ere: Algeria, Iraq, na Yemen. Na mba ndị a, ihe dị ka nde mmadụ 103 na-anọgide n'ihe ize ndụ site na iji mmanụ ụgbọ ala. E nwekwara usoro iwu maka obodo ndị a na-emetụtakarị site na ntinye nke ihu igwe na ebe ndị mmadụ bi dị ka ụlọ, ubi, ebe egwuregwu na ụlọ akwụkwọ. Ihe ndị a na-eweta ihe ize ndụ na-aga n'ihu n'ihi na ọkara ndụ nke ndu gburugburu ebe obibi karịrị narị afọ asaa.
N'ụzọ dị oke mkpa, ihe e kwuru n'elu na-ekwu na ọ bụrụgodị na ọ bụrụ na ọ bụrụ na ọ bụrụ na ọ bụrụ na ọ bụrụ na ọ bụrụ na ọ bụrụ na ọ bụrụ na ọ bụrụ na ọ bụrụ na ọ bụrụ na a na-eduzi ya, ọ ga-adakwasị ụlọ, ebe egwuregwu, na ụlọ akwụkwọ, ebe ọ ga-anọ ruo ọtụtụ narị afọ.
N'ajụjụ 2016 nke America, Feigenbaum na Muller jụrụ ajụjụ banyere oge: Ma ọ bụ iji ihe ndị na-eme mkpọtụ na mmiri ọha na eze na-arịwanye elu na ọkwa igbu ọchụ. Ajụjụ a na-eme nchọpụta oge kwesịrị ekwesị n'ihi na, n'afọ 2015, a hụrụ nnukwu ebulu mmiri na Flint, Michigan, nke a na-esite na mbibi nke ikpu ụda mmiri na mmiri mgbe obodo ahụ gbanwere mmiri ya na nkwụnye ụgwọ na 2014.
Iji chọpụta ma e jikọtara ọkwa dị na igbu mmadụ, ndị na-eme nchọpụta nyochaa igbu ọchụ n'etiti 1921 na 1936 n'etiti ndị bi n'obodo. Ọnụ ndị a na-emetụta ọgbọ mbụ nke ndị a zụlitere na mmiri na-enye site na pipụ. A na-etinye pipụ n'ọdụ ụgbọ elu na njedebe nke narị afọ nke iri na itoolu. Ndị nchọpụta ahụ chọpụtara na iji eriri ọrụ ndị na-edu ndú na-ejikọta ọnụ ọgụgụ dị ukwuu na ọnụ ọgụgụ igbu ọchụ n'obodo. Karịsịa, enwere pasent 24 na ọnụ ọgụgụ igbu ọchụ na obodo ndị na-eji ọkwọ ụgbọala.
"Ọ bụrụ na ọbịakarị na-ebute mpụ," dee Feigenbaum na Muller, "mgbe ahụ ihe ngwọta bụ itinye ego na mwepụ. Ọbụna ma ọ bụrụ na mwepụ nke mwepụ agaghị ebelata mpụ, ọ ga-ewepu ihe dị ize ndụ na gburugburu ebe obibi. Usoro ndị ọzọ iji belata mpụ nwere ike ọ gaghị enwe mmetụta dị mma yiri nke a. "
N'ime nnyocha afọ 2017 na-enyocha ụmụ 120,000 a mụrụ n'etiti afọ 1990 na 2004 na Rhode Island, Aizer na Currie nyochare njikọ dị n'etiti ọkwa nduzi nke ụlọ akwụkwọ ọta akara na nkuchi ụlọ akwụkwọ na nsonye na nwata. Dị ka ndị nchọpụta ahụ si kwuo, "Mbịakọta nke otu n'otu na-edubawanye ohere nke ịkwụsịtụ akwụkwọ site na 6.4-9.3 pasent na ihe ịga nke ọma nke njide site na 27-74 percent, ọ bụ ezie na nke ikpeazụ metụtara naanị ụmụ nwoke."
Ndị nchọpụta ahụ lere ụmụaka ndị bi nso n'okporo ụzọ na-arụ ọrụ n'aka, a mụrụ ha na mmalite afọ 1990. Ala nke dị nso na-arụ ọrụ ndị rụrụ arụ na-eduzi na ụzọ nke abụọ na-eji mmanụ ụgbọala na-eduga n'ime ọtụtụ iri afọ, na ụmụ akwụkwọ ndị a nwere elu ụlọ akwụkwọ ọta akara nke ndu. Ndị na-eme nchọpụta jiri ụmụaka a tụnyere ụmụaka ndị bi na ụzọ ndị ọzọ na ụmụaka ndị bi n'otu ụzọ ma afọ ole na ole ka e mesịrị mgbe ọkwa gburugburu ebe obibi dara.
Dabere na nchọpụta ha, Aizer na Currie na-atụ aro na mgbanwe si na-eduga na mmanụ ụgbọala na-enweghị akwụkwọ na-ekere òkè dị ukwuu n'ibelata mpụ ahụ hụrụ na 1990 na 2000.
Ke akpatre, ke ukpepn̄kpọ 2004, Stretesky ye Lynch ẹkekpepde ufan emi ẹkedude ke ufọt edu ke ikpọ ye mpụ ke 2772 United States. Mgbe ha chịchara maka ọtụtụ ihe mgbagwoju anya, ndị nchọpụta ahụ chọpụtara na isi ọkwa na-emetụta ihe onwunwe na mpụ ime ihe ike. N'ụzọ dị oke mkpa, ndị nchọpụta ahụ kwukwara na ihe kachasị akụnụba-ma ọ bụ ndị kasị daa ogbenye, ndị bi na ya nwere ọtụtụ mpụ dị ka ihe ga-esi na ya pụta.
"Ọ bụrụ na echiche a ziri ezi," ka akwụkwọ bụ Stretesky na Lynch dere, "ịmalite ịmalite ịchọta nduzi, igbochi, na ịgwọ ọgwụgwọ kwesịrị inwe uru kasịnụ na ógbè ndị a na-anaghị enweta."
Ọzọkwa, dị ka ndị nnyocha ahụ si kwuo, sị:
Ihe ngosi na-edu ndú nwere ma ụlọ akwụkwọ abụọ na agbụrụ na-arụ ọrụ na ọkwa nke mmekọrịta ọha na eze. Ụmụaka dị ala na obere obodo dịka ndị ọzọ na-akpata ego ma ọ bụ agbụrụ dị iche iche nwere ike iweli elu ihe ndị nwere ike ịpụta. Ọ bụ ezie na agbụrụ na klas jikọtara ejikọta ihe ngosi na-ezughị ezu iji kọwapụta ọdịiche dị na ọkwa mpụ ahụ hụrụ na agbụrụ na nke klas, ụkpụrụ ndị a na-emetụta ihe nchọpụta ahụ na-acha ọbara ọbara ma nwee ike ịkọwa ọdịiche dị iche iche. Nyocha ọzọ nke okwu a chọrọ ka dokwuo anya mmekọrịta a.
Nhazi
Anyi amataghi ot'ua esi eme ka ndi omekorita aru. Ka o sina dị, ndị nchọpụta nwere nkwenye ha.
Nke mbụ, ikpughe ihu na-eduga ná njedebe nke mkpali na mmetụta mmetụta ike. Ndị mmadụ na-eme ihe ike ma na-eme ihe ike nwere ike ịme mpụ.
Nke abụọ, a na - ejikọta ọkwa ndị toro eto na ọbara mgbe ha bụ nwatakịrị na ụda ụbụrụ dị na nwata. A na-ahụ mmetụta ndị a na ntanetị ndị na-ahụ maka ọdịnihu na nke na-ahụ anya-akụkụ nke ụbụrụ na-achịkwa ọrụ ọrụ, ọnọdụ, na mkpebi. Mmetụta ndị a na ụbụrụ ụbụrụ na ụbụrụ nwere ike ịkọwa ma rụọ ọrụ n'ime omempụ ọzọ.
Nke ato, "nkwenye nke neurotoxicity" na-eme ka ndị na-adịghị ahụ anya na ndị na-ekpo ọkụ na-ebute ụzọ na-eme ka a na-eme ihe ike na ime ihe ike.
N'okwu ikpeazụ, a ghaghị ịmalite ọmụmụ ihe tupu ikwupụta na ọ bụ ezi ihe kpatara mpụ. Ka o sina dị, ndị ọkà mmụta mmekọrịta ọha na eze, ndị omekome, na ndị na-ede iwu nwere ike iji ihe ọmụmụ ndị a mee ka ha ghọtakwuo mmekọrịta dị n'etiti mpụ na ndu.
> Isi mmalite:
> Feigenbaum, JJ, Muller, C. Na-eduga Ngosipụta na Mpụ Ime Ihe Ike na Early Twentieth.
> Century. Nchọgharị na Economic History. 2016; 62: 51-86.
> Ngwá ọkụ. Na: Trevor AJ, Katzung BG, Kruidering-Hall M. eds. Katzung & Trevor's Pharmacology: Nnyocha & Board Review, 11e New York, NY.
> Marcus, DK, Fulton, JJ, Clarke, EJ. Nsogbu na-eduzi ma na-eduzi: Meta-Analysis. Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology. 2010; 39: 234-241.
> Stretesky, PB, Lynch, MJ. Mmekọrịta nke dị n'agbata ndu na mpụ. Akwụkwọ akụkọ banyere Ahụike na Ahụmokwu. 2004; 45: 214-229.
> Taylor, MP, et al. Mmekọrịta nke dị n'agbata mbara igwe na-ebute nje na mmejọ na-eme ihe ike. Ahụike gburugburu ebe obibi. 2016; 15:23.