Gini mere ayi ji anya anyi anya?
Dika umuaka, ihe ka otutu n'ime ayi na umu nwanne anyi ma obu ndi enyi na-ese egwu. Ogologo oge ole ka ị ga-ejide ya na-ele anya n'enweghị ịmụrụ anya? Anya gị malitere ịkụ na mmiri ma n'ikpeazụ ị kwụsịrị.
Ịgba ume bụ ihe dị ngwa nke imechi na imepe anya gị. Egwu dị mkpa n'ihi na ọ na-ekpochapụ ájá ma na-atụgharị anya na nku anya.
Ogologo ntaneti na-ewe ihe dị ka 400 milliseconds, mana ọsọ nwere ike imetụta ọtụtụ ihe ndị dị ka ike ọgwụgwụ, ịṅụ ọgwụ, na ọnọdụ ahụ ike ụfọdụ. Ọ bụ ezie na eleghị anya ị gaghị ahụ ya, onye ọ bụla na-amị ihe dịka otu ugboro na 10 sekọnd. Ụbụrụ mmadụ nwere ike ileghara ọchịchịrị nke nwuo anya, na-enye anyị ohere ile ụwa anya.
Dị ka e kwuru n'elu, isi ihe mere anya anyị ji ekpuchi bụ iji kpochapụ ihe nkiri nkiri anyị. Ihe nkiri anyị na- agba agba bụ nnọọ ihe mgbagwoju anya ma bụrụ ihe karịrị mmiri. Anya mmiri anyị na-eme bụ nke mmiri, mmanụ na imi. Ọzọkwa, e nwere ọtụtụ narị ihe ndị ọzọ dịka lysosomes nke na-arụ ọrụ dịka ọgwụ nje. E nwekwara ọtụtụ nri na amino acid nke na-enyere aka na-edozi mkpụrụ ndụ dị na cornea, nke dị ọcha, nke dị n'ihu n'ihu.
E wezụga idebe anya anyị, ihe nkiri anyị na-adọkpụ:
- enyere aka na-etolite elu elu nke cornea ka ìhè wee lekwasị anya n'ụzọ kwesịrị ekwesị
- enyere aka ikuku oxygen site na ikuku ruo cornea , ebe ọ bụ na ọ dịghị arịa ọbara iji wepụta ya ozugbo
- egbochi ọrịa n'ihi ọnụnọ nke lysozyme na ndị ọzọ antibacterial enzymes
- ehichapụ ihe nsị
- na-enye ụzọ maka ọbara ọbara ọcha mgbe enwere mmerụ ahụ n'elu
E nwere ọtụtụ glands dị iche iche na nkuchianaya. Mgbe anya na-enwu, e nwere usoro na-egbuke egbuke nke na-egosipụta olulu ndị a iji chekwaa mmiri nke anya mmiri. E nwekwara obere ntakịrị nkuchi nke nkuchianya nke na-eme ka irighiri ihe dị iche iche gafee na mmiri ahụ, ihe nkiri drain pipe na-agba.
Ya mere, nchịkwa yiri ka ọ bụ isi ihe mere anyị ji egbuke egbuke. Otú ọ dị, ndị ọkà mmụta sayensị achọpụtawo ihe ndị ọzọ mere anyị ga-eji na-egbuke egbuke mgbe mgbe. Ọkà mmụta sayensị na-ekwu na anyị na-amụba karịa ihe dị mkpa iji mee ka ihe nkiri ahụ gbawara ọhụrụ. Nnyocha nke ọkà mmụta sayensị gwụrụ na 2012 na-egosi na anyị nwere ike ịmụrụ anya maka ihe ndị ọzọ.
Mgbe ha nyochachara ọtụtụ nchọpụta, ndị nchọpụta ahụ chọpụtara na oge kpọmkwem mgbe anyị na-amụgharị abụghị n'ezie ihe ọ bụla. Ha hụrụ n'ezie na anyị na-ama jijiji na oge a na-atụ anya ya. Dịka ọmụmaatụ, mgbe ị na-agụ, ihe ka ọtụtụ ná ndị mmadụ na-adabere na njedebe nke okwu. Mgbe mmadụ na-ege ntị okwu, ha na-eme ka ọ daa mgbe ọkà okwu kwụsịrị n'etiti okwu. Ihe atụ ọzọ bụ mgbe ndị mmadụ na-ekiri vidio, ha nile na-achọ ịmụrụ anya mgbe ihe na vidio ahụ na-agbanye oge.
Ọ na-esiwanye mgbagwoju anya, ma ndị ọkà mmụta sayensị chere na anyị na-eji ntigbu dị ka ụzọ isi nwee ebe izu ike dị mkpirikpi nke na-emechi anya ihe ndị na-ahụ anya ka anyị nwee ike ilekwasị anya n'ihe dị nso.
Onye ọkà mmụta sayensị chọpụtara na mgbe ndị mmadụ na-egbuke egbuke, ọrụ uche na-agbasa n'akụkụ ụfọdụ n'ime ụbụrụ nke na-arụ ọrụ mgbe uche dị n'ụdị ebe ị na-ehi ụra. Ha chere na ntinye nke akụkụ a nke ụbụrụ na-eje ozi dị ka mkpụmkpụ uche mkpụmkpụ nke na-enye ohere maka nlebara anya karị mgbe anya meghere ọzọ.
Ndị ọzọ ekwuola na anyị na-amụgharịkwa maka ihe ndị ọzọ na-ahụ maka uche. A choro nyocha ndi ozo ma o yiri ka o doro anya na a na-agbanwe ikike uche anyi mgbe anyi na-agbagharia ma obughi nani ka anyi na-emeghariri ihe nkiri anyi.
Isi mmalite: Tamaimi Nakano, ntinye aka na ntanetị nke ntanetị oge na-ekiri vidio, PNAS, 702-706, doi: 10.1073 / .1214804110, December 2012