Ịla ezumike nká na ndụ
Ịla ezumike nká dị oke mma: enweghị onyeisi, mee ihe ịchọrọ, njem, wdg, mana ịla ezumike nká na-emerụ ahụ ike na ndụ gị? Nke ahụ bụ ajụjụ dị mma, azịza ya dabere (echere m) na ihe ị na-ekwu site na ezumike nká.
Ịla ezumike nká = Ọnwụ mbụ?
Anyị nile nwere ike nrọ naanị maka ezumike nká n'oge. Ọ dị mma: nchekwa ego na oge ime ihe ọ bụla ị chọrọ.
Ịla ezumike nká oge ezumike nká ọ bụ echiche dị mma? Otu nnyocha na ụlọ ọrụ Shell Oil wee leba anya n'ajụjụ ahụ ma chọpụta na ndị lara ezumike nká mgbe ha dị afọ 55 nwere ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ọnwụ nke abụọ ma e jiri ya tụnyere ndị lara ezumike nká mgbe ha dị afọ 60. Lee nkọwa ndị a:
- Ọmụmụ ihe ahụ nyochara ndụ ndị ọrụ 839 bụ ndị lara ezumike nká na 55 na 1929 ndị ọrụ ezumike nká na 60 ma jiri ha tụnyere ndị ọrụ 900 lara ezumike nká na 65. Ụmụ nwanyị bụ nanị pasent 11 nke ndị mmụta.
- Njikọ dị n'etiti ezumike nká oge mbụ na ọnwụ oge mbụ ka ukwuu maka ụmụ nwoke. N'ezie, ndị ikom maka ịla ezumike nká na 55 nwere ọganihu dị elu 80% karịa ndị inyom lara ezumike nká na 55.
- Ndị mmadụ lara ezumike nká na 60 abụghị ndị dị iche iche karịa ndị lara ezumike nká mgbe ha dị afọ iri isii na ise, na-ekwu na ọ bụ ọnwụ.
- O nwere ike ịbụ na ndị mmadụ lara ezumike nká na 55 nwere ahụ ike (ya mere ha kpebiri ịla ezumike nká).
Ịga ezumike nká na afọ 60, ọ bụghị nsogbu maka ahụ ike
Nnyocha ọzọ chọpụtakwara na ịla ezumike nká mgbe ọ dị afọ 60 adịghị ka ọ na-emetụta ahụ ike.
Ndị na-eme nchọpụta na Whitehall II na-eso ndị ọrụ bishọp Britain. Nke a na-enye ha ohere ịnweta nnukwu nchekwa data nke ahụike na ozi igwe mmadụ. Enweela ọtụtụ narị ọmụmụ site na nchekwa data a ma otu n'ime ha na-ele mmetụta nke ịla ezumike nká na afọ 60 na ahụ ike. Nke a bụ ihe ha hụrụ:
Ndị mmadụ lara ezumike nká mgbe ha dị afọ 60 nwere otu ahụike ahụ na ahụike uche dị ka ndị mmadụ yiri ndị na-arụ ọrụ.
N'ezie, ahụike uche nke ndị ọrụ ezumike nká ahụ dịkwuo mma mgbe ha nwụsịrị. Ya mere, dị ka ọmụmụ a si kwuo, ịla ezumike na afọ 60 adịghị njọ ma ọ bụ ọbụna dị mma maka gị.
Ịla ezumike nká na Gris
Otú ọ dị, ọ bụghị ozi ọma niile, maka ezumike nká. N'ime otu n'ime nchọpụta kachasị mma (n'ịkọ ọdịiche) banyere ezumike nká na ahụ ike, ndị nchọpụta chọpụtara na ịla ezumike nwere mmetụta na-adịghị mma na ahụ ike. Ọmụmụ ihe a na-ele ndị ikom 16,827 nọ na Gris bụ ndị a chọpụtabeghị na ahụike, dịka ọrịa shuga, ọrịa strok, cancer ma ọ bụ ọrịa obi. Ọ jiri ndị ikom lara ezumike nká na-arụ ọrụ (cheta, ọ dịghị onye n'ime ha nwere ahụ ike dị na mmalite ọmụmụ). Ọ chọpụtara na ndị ezumike nká ahụ nwere pasent 51% na ha nwere ọnwụ (mgbe ha chịchara maka ihe, dịka akụ na ụba, agụmakwụkwọ, ọnọdụ alụmdi na nwunye, wdg). Ihe ka ọtụtụ n'ime mmụba nke ihe ize ndụ ọnwụ nwere njikọ na ọrịa obi na ọrịa obi.
M Kwesịrị Ịkwụsị Ịla ezumike nká?
G in i ka ob ugh i iweghachi mgbe niile? E nwere mpaghara ebe ndị mmadụ dị mma ma na-arụsi ọrụ ike n'ime nká. N'ebe ndị a, ọ bụghị ihe omimi ka otu onye dị afọ 90 na-eje ije ọtụtụ kilomita n'ụbọchị, na-enyere ubi ahụ aka ma na-elekọta ụmụ ụmụ ụmụ.
Ndị mmadụ yiri ka ha dị ogo nke ọma na ebe, dika Okinawa , ndagwurugwu Hunza , na Vilcabamba . Na mpaghara ndị a, echiche nke ezumike nká adịghị adị. Ndị mmadụ na-arụ ọrụ n'ime nká ha. N'ụzọ bụ isi, ha na-aga, gaa, gaa ma gafee. Ha adịghị enwe ogologo oge nke ọrịa na-adịghị ala ala ma ọ bụ nkwarụ. Ọtụtụ ndị na-eme nchọpụta kwenyere na enweghị ezumike nká na mpaghara ndị a (yana nri) bụ isi ihe mere ndị agadi ji dị mma n'ebe ahụ. Mee ka ịla ezumike nká dị ka ndụ ha, naanị gị nwere ike izere ụfọdụ nsogbu ahụike ndị na-emekarị n'oge ndị agadi.
Otu esi enweta ezumike nká
Mkparịta ụka a nile banyere ezumike nká na ahụ ike bụ ihe aka ike.
Ihe dị mkpa maka ahụike gị bụ ihe ị na-eme ahụ na uche gị. Ọ bụrụ na ị lara ezumike nká ma nọdụ ala ụbọchị dum, ahụike gị ga-aka njọ. Ọ bụrụ na ị lara ezumike nká ma gụọ mgbatị ahụ mgbe ị na-eri mkpụrụ osisi na akwụkwọ nri, ahụike gị ga-emeziwanye. Ndị mmadụ na-arụ ọrụ nwere ike ịnweta ahụike siri ike ma ọ bụrụ na ha na-anọdụ ala ụbọchị dum ma na-echegbu onwe ha, echefula ma ezumike nká ọ dị mma ma ọ bụ - lee anya àgwà gị kwa ụbọchị ma kpebie nke ndị ọ dị mkpa ka mma. Nke a bụ ndepụta iji malite ịmalite:
- Mkpụrụ osisi na akwukwo nri: Ikwesiri iri nri na akwukwo nri na akwukwo nri kwa afo. Nke a bụ nọmba gị otu ọrụ na-edozi ahụ. Ị nwere ike ime nke a naanị site na itinye 2 servings gị ụbọchị kwa izu. Site na njedebe nke ọnwa, ị ga-anọ ebe ahụ.
- Ihe omumu: I kwesiri igosi kwa ubochi. Ihe ị họọrọ maka mmega ahụ ga-adabere na ahụike gị na ọdịmma gị. Jide n'aka na ị na-eme ọtụtụ ihe omume iji mee ka ike, mgbanwe, ike obi na nkwụsi ike.
- Ahụike Brain: Ụbụrụ gị chọrọ ụfọdụ mmega ahụ. Chọta ụzọ iji kpalie ụbụrụ gị iji mụta ihe ndị ọhụrụ ma mee ka akwụkwọ ndị ahụ na-eto eto n'ebe ahụ.
- Ntughari: Echefula izuike. Ụfọdụ n'ime ihe ndị kacha enye m nsogbu n'obi bụ ndị m lara ezumike nká. Naanị ha na-ebufe nchegbu ọrụ ụbọchị ha na ndụ ha lara ezumike nká. Chọta ụzọ a ga-esi mee ka ahụ dị jụụ kwa ụbọchị. Gbalịa itinye usoro ntụgharị uche a iji nyere gị aka ịkwaa ahụ ma nye ụbụrụ gị oge mgbatị.
- Ụra : Ndị okenye niile ga-ehi ụra n'agbata awa 7 na awa n'abalị ọ bụla. Ka ị na-eto, nke a na-esi ike, karịsịa ma ọ bụrụ na ị na-aṅụ ọgwụ ma ọ bụ nwee ahụ ike. Zụọ ahụ gị ka ị nwee ezigbo ụra, ma zere àgwà ọjọọ nke ụfọdụ ndị lara ezumike nká (ntụgharị, ogologo oge ).
- Mmekọrịta: Mmekọrịta gị na ndị mmadụ nwere ike inyere gị aka ịdị ogologo oge. Jide n'aka na ị na-azụlite ọbụbụenyi gị na mmekọrịta ezinụlọ gị. Ọ bụrụ na ị na-ahapụ ndị enyi gị na ndị ezinụlọ gị, chee banyere inye onwe gị - ọ bụ ụzọ dị mma isi zute ndị mmadụ ma nweta uru ahụike nke mmekọrịta gị.
Isi mmalite:
Christina Bamia, Antonia Trichopoulou, na Dimitrios Trichopoulos. Afọ na ezumike nká na ọnwu na General Population Sample - The Greek Epic Ọmụmụ. Akwụkwọ akụkọ American Journal of Epidemiology 2008 167 (5): 561-569.
Tsai et al, "Afọ na ezumike nká na ogologo oge ndụ nke otu ụlọ ọrụ mmepụta ihe: ihe ọmụmụ a na-eme nnyocha," BMJ, bipụtara n'asụsụ Ọkt 20, 2005.
G Mein, P Martikainen, H Hemingway, S Stansfeld, M Marmot. Ọla ezumike nká ọ dị mma ma ọ bụ dị njọ maka ahụike na ahụike na-arụ ọrụ? Whitehall II ọmụmụ ihe ogologo oge banyere ndị ọrụ obodo. BMJ. 2003; 57: 46-49.