Ihe ị na-ekwu na ị bụ ihe ị na-eri na-emetụta ndị okenye na ụmụaka. Ọ bụ eziokwu mgbe ọ na-abịakwute ụdị nri anyị na-eri na ụdị nri ndị a anyị na-eri. Nchikota nwere ike inwe mmetụta dị oke mkpa na ahụ ike na ahụ mmadụ, maka mma ma ọ bụ njọ.
Ụkpụrụ ndị na-eme ka ibuwanye oke ibu nke ụmụ
Ụmụaka ndị na-eri nri na-abaghị uru, na-atụgharị uche ugboro ugboro mgbe agụụ na-agụ ha (maka ihe mmetụta uche, dịka ọmụmaatụ), ma na-eri ọtụtụ nri ndị na-eri nri ga-enwe ike ibubiga ibu ókè ma nwee oge ka njọ.
Ụdị ihe atụ ndị na-emerụ ahụ:
- Na-eri ọtụtụ nri ngwa ngwa na nri abụba. Ebe ọ bụ na ọ dị elu na abụba, nnu, na shuga-na calorie dị elu-nri mgbe nile nke nri ngwa ngwa na-enye nwa ya ngwa ngwa ịgafe uru. Ot 'u ah u ka o na-eri nri di elu. N'ime nnyocha gbasara ụmụaka 1,203, ndị nchọpụta si UK chọpụta na ndị nwere ihe kachasị abụba n'ime afọ 5 na 7 bụ 2 ½ ruo ugboro 4 ka ọ ga-abụ ibu arọ site na afọ itoolu karịa ndị ọgbọ ha nwere uru kachasị abụba.
- Na-eje ozi dị ukwuu. Ọtụtụ mgbe, mgbe ụmụaka na-eje ozi karịa, ha na-eri ihe. N'ezie, nchọpụta sitere na Baylor College of Medicine chọpụtara na okpukpu iri abụọ na abụọ nke ndị na-abanye n'ụlọ ọgwụ na nri na-abanye na calorie dị pasent 23. Calorie ndị ọzọ nwere ike ịgbakwunye ụtụtụ karịa.
- Aṅụ ọtụtụ mmiri na sodas. Mmiri ndị na-esi ísì ụtọ na-ebu ọtụtụ calorie ma ha adịghị ejupụta ụmụaka dị ka nri. Ya mere, ọ bụghị ihe mgbagwoju anya na nchọpụta achọpụtala njikọ dị n'etiti ịṅụ mmanya ọṅụṅụ na uru bara ụba. N'ime ọmụmụ ihe ọmụmụ 2013 nke metụtara ụmụ akwụkwọ 9,600 n'agbata afọ abụọ na afọ ise, ndị na-eme nchọpụta na Mahadum nke University of Virginia School of Medicine chọpụtara na ndị na-aṅụ ihe ọṅụṅụ na-esi ísì ụtọ mgbe nile n'oge ọ dị afọ 5 ka pasent 43 dị ka ọkara karịa ndị ọgbọ ha site na mmanya ọṅụṅụ.
Ụkpụrụ ndị na-ebelata oke egwu nke oke ibu
Na-etinye aka na nri dị mma-akwụkwọ nri, mkpụrụ osisi, mkpụrụ akụkụ dum, agwa na mkpo ọkụ, protein na-esi ísì ụtọ, ngwaahịa na-emepụta nri dị ala, na mkpụrụ na mkpuru-na-arụ ọrụ nha nke kwesịrị ekwesị maka afọ nwata na ọkwa ọrụ ga-eme ka o nwee ike ma ọ bụ na ọ ga-enwe ahụ ike dị ugbu a na n'ọdịnihu.
Ụdị ihe atụ ndị na enyere aka:
- Na-eri nri ụtụtụ. Nri nri ụtụtụ bụ ụzọ dị mma isi malite ụbọchị ahụ: Ọ na-enyere anụ ahụ na uche aka ọkụ aka, gbochie ịṅụbiga mmanya ókè n'oge nri ehihie, ma dozie ụda maka nri dị mma n'oge niile. Ya mere, ọ bụghị ihe ijuanya na nchọpụta achọpụtala na ndị na-eto eto na-eri nri ụtụtụ kwa ụbọchị adịghị ka hà ga-abụ oke ma ọ bụ ibu ibu ma yikarịrị ka ha ga-arụ ọrụ anụ ahụ.
- Nwee otutu ihe oriri sitere na osisi. Nke ahụ pụtara mkpụrụ osisi, akwụkwọ nri, mkpo nri, mkpụrụ osisi dum, mkpụrụ, na osisi-nri ndị na-edozi ahụ, njuputa, na obere calorie mgbe a na-eri nri. N'ime nchọpụta na-adịbeghị anya banyere ụmụaka 3,911, ndị nchọpụta nyochachara ahụ ha dị na afọ 9 na 11 ma nyochaa àgwà oriri ha n'etiti. Ụmụaka ndị na-ere nri, mkpụrụ osisi, na akwụkwọ nri ndị na-abaghị uru karịa oge ụmụaka karịa nke ụmụ ha na-eri nri na-agụnye ihe oriri na ihe ọṅụṅụ dị nro. N'otu aka ahụ, nchọpụta sitere n'Ịtali chọpụtara na ụmụaka, ndị dị afọ 2 ruo 10, ndị kachasị nri akwụkwọ nri na mkpụrụ ọka zuru oke nwere pasent 31 dị ala karịa ibu ibu ma ọ bụ ibu ibu.
- Ịhapụ ụmụaka ka ha kpebie ihe ha ga-eri. Mgbe a na-ahapụ ụmụaka ka ha rie ruo mgbe ha zuola, kama ịmanye ha ka ha dị ọcha na efere ha, ọ na-enyere ha aka ịnọgide na-enwe agụụ na agụụ nchịkwa anụ ahụ ha. Nke a nwere ike inyere ha aka izere àgwà ịṅụbiga mmanya ókè, nke nwere ike ibute uru bara uru.
- Inwe nri ezinụlọ n'oge ọ bụla o kwere omume. Ụmụaka na ndị nọ n'afọ iri na ụma na-eri nri dị iche iche na ezinụlọ ha na-eri nri ndị siri ike karị, nke nwere ike ibelata ohere ha nwere ibu ibu ma ọ bụ ibu ma ọ bụ mmepụta ihe oriri, nchọpụta na-egosi. Ntughari bụ: A ghaghị ịrụ ọrụ oriri dị mma na ebe kwesịrị ịdị jụụ. Iri nri ngwa ngwa dị ka ezinụlọ ma ọ bụ ikiri TV n'oge nri pụrụ imebi mmetụta ndị a bara uru.
Isi mmalite:
Arora M, Nazar GP, Gupta VK, Perry CL, Reddy KS, Stigler MH. Association nke nri nri ụtụtụ na oké ibu, ihe oriri na omume omume anụ ahụ n'etiti ndị nọ n'afọ iri na ụma na-eto eto na Delhi, India: ntụgharị nke ọmụmụ ihe gbasara obe. BMC Public Health, October 17, 2012; 12: 881.
DeBoer MD, Scharf RJ, Demmer RT. Ihe ọṅụṅụ ndị na-esi ísì ụtọ na uru bara ụba na ụmụaka 2 ruo 5. Ọrịa Ụmụaka, September 2013; 132 (3): 413-20.
Fisher JO, Arreola A, Birch LL, Na-apụta, BJ. Mmetụta dị ukwuu nke ihe oriri na-eme kwa ụbọchị na ndị na-enweghị ego na Herpanic na ụmụaka ụmụaka America na ndị nne ha. American Journal of Clinical Nutrition, December 2007; 86 (6): 1709-16.
Johnson L, Mander AP, Jones LR, Emmett PM, Jebb SA. A na-ejikọta ike-ok, ala-eriri, ihe oriri na-edozi abụba dị elu na ụba abawanye na nwata. American Journal of Clinical Nutrition, April 2008; 87 (4): 846-54.
Martin-Biggers J, Spaccarotella K, Berhaupt-Glickstein A, Hongu N, Worobey J, Byrd-Bredbenner C. Bịa ma nweta ya! Mkparịta ụka maka oge nri nri ezinụlọ na ihe ndị na-emetụta oke ibu. Ọganihu na Nri, May 14, 2014; 5 (3): 235-47.
Pala V, Lissner L, Hebestreit A, Lanfer A, Sieri S, Siani A, Huybrechts I, Kambek L, Molnar D, Tornaritis M, Moreno L, Ahrens W, Krogh V. Ụdị ihe oriri na ngbanwe oge ogologo na ozu ahụ na ụmụ Europe : nkuzi na-aga n'ihu na otu ìgwè otu IDEFICS. European Journal of Clinical Nutrition, October 2013; 67 (10): 1042-9.
Smith AD, Emmett PM, Newby PK, Northstone K. Ụdị ihe oriri na mgbanwe na mmekorita ahụ n'ime ụmụ dị n'agbata afọ 9 ruo 11. Nri na Nri, July 8, 2014; 58.