Ndi Ọganihu na Ọgwụgwọ na Mgbochi Ọ Na-eme Ka Emezighị Emezi?
A na-eji okwu HIV / AIDS eme ihe iji kọwaa mmekọrịta dị n'etiti nje virus nke nje mmadụ (nje HIV) na ọrịa ụfọdụ ma ọ bụ ọnọdụ ndị nwere ike ibili n'ihi ọrịa ogologo oge (AIDS, ma ọ bụ nweta ọrịa na-adịghịzi adị).
A na-eji ya mee ka ndị nwere ike ghara ịghọta na ọrịa adịghị apụta ọrịa-ma ọ bụ, karịchaa, ọrịa na-egbu egbu-nke ahụ dịkwa mkpa.
A sị ka e kwuwe, gịnị ka onye nkụzi nke ahụ ike ọha na eze kwuru okwu bụ "HIV bụ nje na-akpata ọrịa AIDS" ma ọ bụ chetara ndị mmadụ na "HIV na AIDS abụghị otu ihe ahụ"? Ọ ghọọ mantra nke mmụta HIV.
Ma, olee ihe AIDS pụtara n'ezie taa, n'èzí na ọnọdụ nke nkwekọrịta ahụike? Ndien ntak emi enye ekedide kiet ke otu mme idaha emi ẹkenọde ke itie udọn̄ọ ke enyọn̄?
N'ezie, anyị agaghị eji ọrịa cancer ma ọ bụ ọrịa ndị a na-ebute site na mmekọahụ dịka syphilis. Anyị na - ejikwa ọrịa ndị na - aga n'ihu na - ebute ọrịa ịba ọcha n'anya C ma ọ bụ na - ebute ọrịa dị ka ọrịa Parkinson ma ọ bụ Alzheimer. A na-emepụta nke a nanị ka ọ bụrụ na ọ ga-enye ndị dọkịta nlezianya dị mfe maka ọgwụgwọ.
Oge Agbanwe Agbanwe, Agbanwe Agbanwe Anya
Eziokwu bụ na nje HIV bụ ọrịa dị iche iche karịa afọ 35 gara aga nakwa na ọrịa AIDS pụtara ihe dị iche iche karịa nke ọ laghachiri na 1982 mgbe ebidoziri nhazi ọkwa.
Taa, ndị nwere nje HIV nwere ike ịdị ndụ zuru ezu ma dị mma ma ọ bụrụ na a na-enye ha ọgwụgwọ n'oge. Ọbụna ọ bụrụ na mmadụ enwee ọganihu na nkọwa ahụike nke ọrịa AIDS, ọganihu a dị mma karịa ihe ha dị nanị afọ iri gara aga.
Eziokwu bụ nke a: okwu ahụ bụ "AIDS" nwere nnukwu ike. Ọ na-ebu ibu ma ndị ọrịa ma ndị ọha na eze na-ekwukarị na ọ bụ njedebe.
Dịka ọmụmaatụ, ọ bụ otu ihe, ikwu "John nwere nje HIV" na onye ọzọ ịsị "John nwere ọrịa AIDS."
Ma obughi nani ihe omimi anyi na ekwu. Ọbụna site n'otú e si ele ọrụ ahụ anya, okwu ahụ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ na enweghi mkparịta ụka, anachronism na-ejikarị eme ihe n'èzí mmụta mmụta ahụike ọha na eze ma ọ bụ ozi akụkọ isi.
N'ikpeazụ, ọ ga-ewepụ okwu ahụ bụ "AIDS" ma na-ezo aka na ọrịa dịka nje HIV? Ọtụtụ ndị kweere na ọ bụ.
Ebumpụta ụwa nke nhazi nke HIV / AIDS
N'ezie, ndị ga-echeta oge "ọrịa AIDS" abụghị "AIDS" mgbe nile, mana otu n'ime ọtụtụ okwu na-agbakọ banyere ọha na eze ahụ ike.
Na oge mbụ nke ọgba aghara ahụ , ọtụtụ ndị na mgbasa ozi chere na ọ bụ "cancer cancer" mgbe akpa ụyọkọ nke ọrịa na-akọ na ndị nwoke nwere mmasị nwoke na Southern California na New York City. Na mbido mepụtara GRID (ma ọ bụ ụkọ na-adịghị ahụ maka ndị nwere mmasị n'aka), a gbanwere okwu ahụ ngwa ngwa mgbe ndị ọzọ malitere ibute ọnọdụ yiri nke ahụ.
N'otu oge, Ụlọ Ọrụ Na-ahụ Maka Nchịkwa Ọrịa (CDC) kwuru okwu ahụ bụ "ọrịa na-enweghị nsogbu nke obodo" na, na-atụgharịkwa anya, "ọrịa-4-H" (na-ezo aka na ndị nwoke na-edina ụdị onwe, hemophiliac, ndị heroin, na ndị Haiti nsogbu a na-amaghị ama).
Ọ bụ na September 1982 na CDC kpebiri na okwu ahụ bụ "AIDS" ịkọwa ọrịa nke "enweghị ihe kpatara ya maka ịda mbà."
Ọ gaghị abụ ruo mgbe afọ zuru ezu gasịrị na ndị ọkà mmụta sayensị na United States na France ga-achọpụta n'onwe ha ihe kpatara ọrịa ahụ, redio retrovirus mechara bụrụ "HIV" na 1986. Ka ọ dị ugbu a, ọrịa AIDS ejiriwo na-emetụta ihe ọmụma nke ọha na eze e kpebiri na "HIV / AIDS" ga-eme ka nghọta doo anya karịa ihe kpatara ya na nsị nke ọrịa HIV "zuru oke".
Okwu ahụ adịgidere na anyị ruo taa.
E wezụga ọgwụgwọ: Ihe dị mkpa nke nchịkọta ọrịa AIDS
Ewezuga ọgwụgwọ ọrịa na nlekọta ọrịa, a na-ejikọta ọrịa AIDS na ọrịa mbụ dị ka ụzọ isi mee ka uru ndị gọọmenti nweta uru maka ndị ọrịa, bụ ndị, n'oge ndị nchọpụta dị otú ahụ, nwere nkezi ndụ nke ọnwa 18 nanị.
E weere ya dịka ọkwa dị mkpa site na akụkụ ahụ dị ka ọnụ ọgụgụ ọnwu ndị dị n'Amerịka arịgoro n'ọtụtụ kasị elu site na 1992 (ọnwụ 234,255 nke ọrịa 360,909 AIDS) ma ghọọ isi nke asatọ na-akpata ọnwụ n'ime oge iri afọ.
Mana ihe niile gbanwere n'afọ 1996 site na iwebata ọgwụgwọ antiretroviral nke ukwuu (HAART), bụ nke mere ka ọnụ ọgụgụ ọnụọgụ ahụ gbanwee. Na atụmanya ndụ na-amụba okpukpu anọ karịa afọ iri na-esote, nchọpụta nke ọrịa AIDS agaghịzi abụ ihe àmà nke nkwarụ.
Oge na nghọta nke ọrịa ahụ agbanweela ngwa ngwa.
Ịlụ ọgụ: HIV / AIDS dị ka ngwá ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Ọ bụ ezie na ọtụtụ mba nọ na-enweta uru nke ọgwụ ndị na-emepụta ọgwụ nje ndị ọhụrụ na-erule ná ngwụsị afọ ndị 1990, mba ndị ka na-emepe emepe-ọtụtụ n'ime ha nọ na Sub-Sahara Africa-na-amalite nanị ịmalite ọrịa ndị na-emetụta ha.
N'etiti ha, South Africa guzoro n'agbata ndọrọ ndọrọ ọchịchị n'okpuru nduzi nke President Thabo Mbeki mgbe ahụ site n'ịjụ ma nje HIV ọ bụ, n'ezie, ihe kpatara ọrịa AIDS, ọtụtụ mgbe na-atụ aro na ọ bụ nanị ụzụ sayensị "Western".
N'eziokwu, na mmalite nke ogbako ogbako nke iri na atọ nke ọrịa AIDS na Durban, South Africa, Mbeki gara n'ihu ịgwa ndị ọkà mmụta sayensị na ndị nnọchianya na-ekwu okwu: "Ọ dị m ka anyị enweghị ike ịta ụta maka ihe niile na otu nje. "
Ọ bụ nanị ụbọchị ka e mesịrị na onye America na-eme nchọpụta bụ David Ho, na nkwupụta nye ndị nnọchiteanya ogbako, na-ezo aka na nke mbụ nke nje electron microscopic nke HIV ma zaghachiri, "Ụmụ nwanyị na ndị gentlemen, nke a bụ ihe kpatara AIDS."
N'agbanyeghị njuju nke nkwu ụwa, Mbeki na-eguzogide na-ezo aka na ọrịa ahụ dị ka "HIV na AIDS," na-atụ aro na ha enweghị ihe jikọrọ ya. Na nzaghachi, ndị dọkịta South Africa kwusiri okwu ike banyere iji "HIV / AIDS" na akwụkwọ na okwu nile dịka ụzọ isi mee mkpesa na nchịkwa gọọmentị na-agwụ.
Kemgbe Mbeki kwụsịrị ịhapụ ọrụ na 2008, mgbanwe dị na iwu gọọmenti dị ukwuu, mba ahụ na-etu ọnụ ugbu a maka usoro mmegide kasị ukwuu n'ụwa.
Ma n'agbanyeghi uru ndị a, enwere mmetụta nke arụmụka ọtụtụ afọ na-enweghi obi abụọ ma nwee obi abụọ banyere nje HIV-gụnyere ikekwe ọrịa na ọnwụ-na-eme ka nkwupụta HIV na AIDS dị ka otu na otu ihe ahụ.
Ntughari maka iwepu okwu a bu "AIDS"
Ọ bụ ihe ọjọọ na-atụ aro na iwepu "AIDS" site na mkparịta ụka ọha na eze ga-agbanwe naanị àgwà ndị a, ọ ga - abụrịrị na ọ ga - abịa n'ebughị ibu. Ngbanwe bụ otu ihe kọwapụtara ọrịa a, na - ahapụ anyị ka anyị na - otú anyị si emeso ma hụ ọrịa ahụ n'ụzọ nke na-enye nghọta doro anya na ịnakwere mmadụ.
Iji "AIDS AIDS" n'afọ ndị 1980, dịka ọmụmaatụ, mesịrị nye "onye lanarịrị AIDS" n'afọ ndị 1990, bụ nke mechara mee ka ndị mọnk PLWH (ndị bi na HIV), okwu anyị na-anabata taa. Ma ọ bụghị nanị sụmịta nke mere ka evolushọn a pụta ìhè; ọ bụ nkwenye na ọ bụghị nanị na ị na- anwụghị ọrịa ahụ ma na ị ga - ebi na ya, nke ọma ma dị mma, ruo ọtụtụ afọ na ọbụna ọtụtụ iri afọ.
Ọ bụghị nanị ihe atụ dị otú ahụ. Tụlee nke a:
- Na sayensị HIV, e mechara jiri akara cART (ọgwụgwọ antiretroviral) mee ka okwu ahụ bụ HAART bụrụ nke e mechara kpebie na ọgwụ ndị ahụ abụghị nanị "nke ukwuu n'ọrụ." Taa, a na-ejikarị ART (ọgwụ antretroviral) mee ihe n'ọtụtụ nkwụsị.
- Na ntiwapụ, anyị anaghịzi eji "nwoke nwere mmasị nwoke ma ọ bụ bisexual" mgbe ọ na-ezo aka na ọnụ ọgụgụ a nke ụmụ nwoke nwere nsogbu. Kama nke ahụ, anyị na-eji "ndị ikom nwere mmekọahụ na ụmụ nwoke" (MSM) iji kọwaa n'ụzọ doro anya ụzọ nke ọrịa karịa otú mmadụ nwere ike ma ọ bụ nwere ike ọ gaghị ezo aka n'onwe ya. Otu ihe a na-emetụta okwu ahụ bụ "onye ọgwụ ọjọọ riri ahụ na" nwanyị akwụna, "bụ nke" onye na-aṅụ ọgwụ ọjọọ "na" onye na-arụ ọrụ ịlụ ahịa "ejirila ya dochie.
- Na mgbochi nje HIV, okwu ahụ bụ "enweghi nsogbu" na-emesị bụrụ "mmekọahụ enweghị nchebe" nke edoziri "mmekọahụ enweghị ike," okwu ahụ kwadoro site na CDC na afọ 2014 iji gosipụta ọganihu na prophylaxis na mbụ (PrEP) na ndị ọzọ usoro ngbochi ndu.
Ngbanwe ọ bụla ọ bụla na-eji apụta ihe karịrị nanị ịkọwa nkọwa; ha na-arụ ọrụ iji wepu aha ikpe na mkparị ndị ọzọ nwere ike itinye na njigide ọha ma ọ bụ obi abụọ.
Ọtụtụ ndị amalitela ịlụ ụka na anyị na-eme otu ihe ahụ na "AIDS" - ka anyị mekwuo ọrịa ahụ site n'ime ka ọ bụrụ nanị n'ime nsogbu ọrịa ọrịa na-adịghị ala ala, otu nke zuru oke na-emetụta ya na, dịka ọrịa ndị ọzọ a na-egosi, nwere ike ịga n'ihu na nkebi ma ọ bụrụ hapụrụ na-adịghị edozi. Iweghachị okwu a bụ "AIDS" ga-abụ nzọụkwụ mbụ iji nweta nke a.
Ma mgbanwe ndị a ga-anabata ndị ọrụ ahụ ike ọha na eze ejighị n'aka. Ụfọdụ nwere ike na-arụ ụka na ịgbanwe nkwurịta okwu ahụ ugbu a, mgbe ha nyesịrị ihe ọmụma nke ọha na eze maka ihe karịrị afọ 30, ga-eme ka ọ ghara imebi usoro ngbochi na-aga n'ihu-na n'oge nke ọnụọgụ ọrịa nọgidere na-aga n'ihu na United States.
Otu ihe doro anya bụ na anyị agafeela ụbọchị ndị anyị kwesịrị iji "HIV abụghị ọnwu ọnwụ" dị ka oziike ahụike ọha na eze, ma ọ bụ ozugbo ma ọ bụ na-apụtaghị ìhè. Nke ahụ bụ ebe ndị semantik dị mkpa. Site n'ịghara ekweta na okwu dịka HIV / AIDS-ebe o si bịa, ihe kpatara eji mee ihe-anyị na-etinye ya na oyi. Na ' nsogbu ahụ.
O b ur u na o doro anya, juo onwe gi aj uj u di mfe: G in i ka AIDS bu n'aka gi?
Isi mmalite:
Ụlọ Ọrụ maka Nchịkwa na Mgbochi Ọrịa (CDC). "Nkọwa Na-aga n'ihu Na-aga n'ihu na Ọrịa Na-adịghị Mgbochi Na - akpata - United States." Mkparịta ụka na Mortality Weekly Report (MMWR). Septemba 24, 1982; 31 (37): 507-508,513-514.
CDC. "1993 usoro nhazi nke usoro nyocha maka nje HIV na ọrịa nyocha na ịmụbawanye nyocha maka ọrịa AIDS n'etiti ndị na-eto eto na ndị okenye." MMWR. December 18, 1992; 1 (RR-17).
AmfAR, Foundation for Research AIDS. "Afọ iri atọ nke HIV / AIDS: Nchọpụta nke Ọrịa." Washington, DC
Kaiser Family Foundation. "CDC Na-agbanwe Asụsụ site na ' Mmekọahụ Na-adịghị Echebe ' na ' Mmekọahụ Mmekọahụ. ' " Washington, DC; bipụtara February 25, 2014.