Kedu ụdị Brain si eme ka ị mara
N'ụlọ nnyocha dị na Berkeley, California, otu nwoke isi awọ na-anọdụ n'ihu ihuenyo telivishọn. A na-akpọ ya ihe nkiri vidio: otu n'ime Charlie Chaplin ọchị, ndekọ nke ịwa ahụ abdominal, nwa na-ebe ákwá. *
Ka ọ dị ugbu a, na ụlọ ọzọ, anyị na-ekiri ihu igwe telivishọn. Na nke a, Otú ọ dị, ihu mmadụ na-esote ya, na-egosi nzaghachi ọ bụla na fim ahụ.
N'ụzọ dị ịrịba ama, mmeghachi omume ya niile bụ otu. Ọ na-eji ọchị ejiri obi ụtọ gwa onye ọ bụla. Omume ịhụnanya, ihe ọchị, ma ọ bụ igbu ọchụ na-atọ ụtọ. Mgbe nke ọ bụla gasịrị, o ji obi ike na-ekwu na ọ dị ebube. Nwa nwoke ahụ nwere àgwà dịgasị iche iche nke nkwarụ frontotemporal . Mmetụta ya adịghịzi adịgasị iche na ụwa gbara ya gburugburu.
Iche echiche banyere mmetụta
Ikwesighi ibu onye neuroscientist iji ghọta mkpa nke mmetụta uche na ndu anyi kwa ubochi. Ọtụtụ n'ime ndụ anyị na-adị kwa ụbọchị na-enwe mmetụta site na mmetụta-anyị na-achụso ihe anyị chere na anyị ga-achọta ụgwọ ọrụ ma gbalịa izere ihe ga-eme ka obi ghara iru anyị ala. Ka o sina dị, ma e jiri ya tụnyere ije, ikike uche na uche, mmetụta dị iche iche na-adabere na nkà mmụta sayensị, ikekwe ọ ga-abụ na akụkụ ụfọdụ n'ime nsogbu ndị siri ike na mmụba a pụrụ ịdabere na ya.
Dr. Robert Levenson na-akọwapụta mmetụta dị iche iche dịka "ihe dị iche iche na-emetụta uche uche na-adịte aka bụ ndị na-egosipụta ụzọ dị mma nke mgbanwe maka mgbanwe nke gburugburu ebe obibi." Mmetụta uche na-emepụta ọtụtụ nzaghachi nke anụ ahụ na nke na-adịghị ahụ anya gụnyere mmetụta dị na viscera (ma ọ bụ "igwu"), okwu na ihu na ahụ, ma gbanwee uche na eche.
Nzaghachi ndị a na-enyekarị aka na ụzọ dị iche iche n'uche na ahụ na-ahazi maka ọnọdụ ndị nwere nsogbu.
Ụbụrụ na-enwe mmetụta uche n'ọtụtụ usoro. Nke mbụ, a ga-enwerịrị ozi a na-abata ma kenye ya uru mmetụta uche. Usoro a na-adịkarị ngwa ngwa, ọ pụkwara ịdị na-agabiga nghọta anyị.
Ọbụna nke ahụ, mmegharị mmetụta uche mbụ anyị na-adabere n'ọtụtụ nkwenye na ọnọdụ ndị mmadụ. Mgbe ahụ, anyị nwere ike ịmata ma nwee mmetụta. Dabere na ọnọdụ mmadụ, anyị nwere ike ịchịkwa okwu nke mmetụta ahụ. Dịka ọmụmaatụ, enwere oge ebe anyị nwere ike ịchọ iwe iwe ma ọ bụ nhụsasị ma ghaghị ịnọ jụụ n'agbanyeghị.
Neuroanatomy nke mmetụta uche
Mmetụta mmetụta uche mbụ nke ihe na-emetụta ihe dị na gburugburu ebe obibi anyị na-eme ngwa ngwa ma na-ejikarị nlekọta anya. Nzaghachi ndị a na-eme n'oge ochie nke ụbụrụ anyị nke a maara dị ka usoro limbic. N'adịghị ka ọ na-emepụta ihe na-emepụta n'oge na-adịbeghị anya, usoro ahụ nke limbic nwere ọnụ ọgụgụ obere nke neurons iji mezie ozi. Ihe si na ya pụta bụ ngwa ngwa, mana dị ka ahụmahụ anyị na-egosi, ọ bụghị mgbe niile na-ejikọta ozi niile dị mkpa.
A na-akọwapụta akụkụ ala nke usoro limbic ahụ na akwụkwọ ndị ahụ ma yie ka ọ gbasaa ma ọ bụ nkwekọrịta iji mee ka onye dere ya nwee mmasị. Ọrụ nke usoro limbic na-agbatịkwa karịa mmetụta uche iji tinye ncheta, olfaction , na autonomic ọrụ . Akụkụ ndị kachasị mkpa nke usoro limbic maka mmetụta gụnyere amygdala, hypothalamus, cingulate cortex, na mpaghara ekwesiri okwu.
Ihe ndị a n'ozuzu ha na-ejikarị ụdị ọdịdị dị arọ (ọnụ ọgụgụ obere nke neurons karịa isii) na ihe niile dị nso n'etiti etiti ụbụrụ. Ọ bụ ezie na ekwesiri ịdị na-eji usoro limbic ahụ eme ihe n'ụzọ mmetụta uche, akụkụ ndị ọzọ nke ụbụrụ na-emetụta akụkụ ndị a, karịsịa nke cortex mbụ .
Nyocha
E nwere ọtụtụ usoro dị iche iche na ụbụrụ nke jikọtara ihe mkpali na mmetụta uche. Usoro ndị a jikọtara ya na mkpali, dịka mmetụta uche anyị na - edugakarị anyị ime ihe. Usoro nke mmetụta uche adịghị adị na iche, kama kama ịkwurịta na imerịta ibe gị.
Usoro usoro ihe eji etinye ọnụ bụ nkwụnye ụgwọ dopaminergic, nke gụnyere mpaghara mmepụta nke ventral na nucleus accumbens. Ihe ndị a na-anọdụ ala na etiti ụbụrụ, n'ihe dị ka anya nke anya na azụ dịka ụlọ nsọ. Usoro ihe a na-akwụghachi ụgwọ ọrụ, ma na-akpali anyị ikwughachi ihe na-eche "dị mma."
Usoro nke abuo gunyere usoro nke amygdalae. Ndị a bụ ụyọkọ ụyọkọ abụọ nke irighiri akwara dị ka almọnd nke na-anọdụ n'oche oge ọ bụla. Ihe ndị a na-enyekarị ndụmọdụ banyere iwe, egwu, na iwe.
Ndị ọzọ na-arụ ọrụ, dị ka mkpuchi ahụ, na-emetụtakwa mmetụta. Ogulu ahụ (nke pụtara ọgba) bụ mpaghara ụbụrụ na-etinye n'azụ azụ nke ihu na azụ na ụbụrụ n'akụkụ ụbụrụ. Akụkụ nke ihu na-enye aka na-eme ka mmeghachi omume dị njọ.
Ịghọta Ọmụma
Ozugbo akụkụ ndị a na-akpakọrịta ihe mkpali na-enwe mmetụta nke mmetụta uche dị iche iche, mmeghachi omume a na-atụgharị anya malitere. Dịka ọmụmaatụ, amygdala ejikọtara na hypothalamus ma nwee ike ime ka ọnụọgụ obi na-arị elu ma mụbaa ọbara mgbali elu, nke abụọ bụ akụkụ dị mkpa nke ụjọ ma ọ bụ iwe. A na-ejikọta ọkpụkpụ ahụ na traktị nke na-atụ ụjọ nke visceral nke nwere ike ime ka afọ juo ụbụrụ. Ahụ anyị nwere ike ịnakọta na mgbaàmà ndị a ma mata mmetụta.
Na mgbakwunye na ịkọ mgbanwe na ahụ, ebe ọrụ nke mmetụta uche na-eme ka akụkụ nke cortex nke na-enye anyị ohere ịmata mmetụta mmetụta na-ewere ọnọdụ. Dịka ọmụmaatụ, usoro ihe omume ụgwọ ọrụ na-arụ ọrụ na cortix nke orbitofrontal, nke na-enyere anyị aka ikpebi ihe ga-eme n'ọdịnihu dabere na ozi mmetụta uche.
Iwu nke mmetụta
E nwere oge nke a ghaghị ịchịkwa mmetụta. Dịka ọmụmaatụ, anyị agaghị achị ọchị mgbe a na-eli ozu ọbụna ma ọ bụrụ na mmadụ na-eyi akwa ejiji. Ka mmetụta na-abịa n'ihu, anyị nwere ike ịchịkwa okwu mkpali ahụ. Anyị nwere ike ịnwa igbochi mmetụta ahụ site n'ịnọghị ka ihu ma ọ bụ ahụ anyị gosipụta ihe anyị chere. Dịka ọmụmaatụ, ọ bụrụ na anyị ahụ agụ, anyị nwere ike ịnwa ịme obi ike. Anyị nwere ike ịleleghachi, nke pụtara ịmara nke ọma na ihe mkpali nke mbụ mere ka obi dị anyị mma. Dịka ọmụmaatụ, anyị nwere ike ichetara onwe anyị na ọ bụ naanị onyinyo nke agịga kama ịbụ ezigbo ihe.
Ndị na-eme ihe a ma ama bụ Phineas Gage, onye isi ụgbọ okporo ígwè nke nwere ihe mberede nke zitere ígwè ígwè dị ukwuu n'akụkụ nke a. ụbụrụ. Dị ka akụkọ banyere dọkịta ya si kwuo, ọ na-enwe mmetụta uche na mkpali ngwa ngwa mgbe ihe mberede ahụ gasịrị. Ihe omumu ndi ozo gosiri na ndi ogwu enweghi ike imeghari uche mgbe obi na-agbanwe. Dịka ọmụmaatụ, n'ime nchọpụta ebe ndị ọrịa dị na-agbanwe site na ọrụ ịgba chaa chaa, ha nwere ike ịhọrọ nnukwu ụgwọ ọrụ na obere oge n'agbanyeghị na ha maara na ọ bụghị n'ọdịmma ha.
N'ozuzu, ọtụtụ ndị ekwuola na akụkụ aka nri nke ụbụrụ anyị na-etinye aka na nhazi nke mmetụta dịka egwu, mwute, na iwe. A na-atụ aro ka ọ bụrụ na ị nwere obi ụtọ na ma ọ bụ iwe. O yikarịrị ka ọ ga-abụrịrị ihe dị iche iche, ọ bụ ezie na ọtụtụ ọmụmụ ihe na-akwado echiche bụ isi.
Mmechi
Ọ bụghị naanị otu ụbụrụ anyị ka anyị na-enwe mmetụta ọ bụla, kama ọ dabeere na ọtụtụ netwọk nke gụnyere netwọk amygdala, mpaghara mmebi ahụ, orbitofrontal cortex, na ọtụtụ ihe ndị ọzọ na-arụ ọrụ iji nyochaa ihe mgbochi mpụga, na-emepụtaghachi mmetụta uche, ma dezie nzaghachi ahụ ma ọ bụrụ na ọ dị mkpa. Mgbagwoju anya na usoro ihe a nwere ike ime ka enweghi mmetụta ma ọ bụ nke ukwuu, dabere na ọdịdị na ọnọdụ nke ọgba aghara ahụ.
* A gbanwere nkọwa ụfọdụ iji chebe nzuzo.
Isi mmalite:
Bechara A, Tranel D, Damasio H, Damasio AR (1996): Enweghị ike imeghachi omume n'ụzọ kwekọrọ na ya n'ọdịnihu n'ọdịnihu na-eso mmebi nke prefrontal cortex. Cereb Cortex. 6: 215-225.
Davidson RJ, Ekman P, Saron CD, Senulis JA, Friesen WV (1990): Ọbịbịa nke iwe na ụbụrụ ụbụrụ: okwu mkpali na ụbụrụ physics. I. J Pers Soc Psychol. 58: 330-341.
Levenson R (1994): Ebumnuche mmadụ: Echiche ọrụ. Na: Ekman P, Davidson R, ndị editọ. Ụdị mmetụta uche: ajụjụ ndị dị mkpa. New York: Oxford, pp 123-126.
Mesulam MM (2000): Neuroanatomy. Na: Mesulam MM, nchịkọta akụkọ. Ụkpụrụ Behavioral and Cognitive Neurology. New York: Oxford, pp 1-120.
Rosen HJ, Levenson RW (2009): ụbụrụ ụbụrụ: ijikọta nghọta site na ndị ọrịa na sayensị bụ isi. Neurocase. 15: 173-181.