ALS bụ Ọrịa Neurological Na-aga n'ihu
Igwe sclerosis (ALS), nke a na-akpọkwa Lou Gehrig, bụ ọrịa nke na-awakpo mkpụrụ ndụ akwara (ụyọkọ moto) nke na-achịkwa ahụ ike. ALS na-akawanye njọ oge (na-aga n'ihu). Mkpụrụ ụyọkọ ụgbọala na-ebu ozi banyere ụbụrụ site na ụbụrụ gaa na mọzụlụ, mana na ALS ndị ọkwọ ụgbọala na-akwapụ ma nwụọ; Ya mere, ozi agaghịzi enweta uru ahụ.
Mgbe a naghị eji akwara mee ogologo oge, ha na-ada mbà, na-efunahụ (atrophy), ma na-agbanye n'okpuru akpụkpọ ahụ (gbasaa).
N'ikpeazụ, a na-emetụta ụdị ahụ niile mmadụ nwere ike ịchịkwa (muscles volunteered). Ndị nwere ALS enweghị ike ịkwaga ogwe aka, ụkwụ, ọnụ, na ahụ ha. O nwere ike ịchọta na a na-emetụta ahụrụ ndị e ji mee ka iku ume, na onye ahụ nwere ike ịnweta respirator (ventilator) ka iku ume.
Ruo ogologo oge, a kwenyere na ALS emetụtaghị akwara. A maara ugbu a na ụfọdụ ndị nwere ALS nwere mgbanwe na iche echiche (cognition), dị ka nsogbu na nchekwa na mkpebi. Ọrịa ahụ nwekwara ike ime mgbanwe na àgwà na omume, dịka ịda mbà n'obi. ALS adịghị emetụta uche ma ọ bụ ọgụgụ isi, ma ọ bụ ike ịhụ ma ọ bụ nụ.
Gịnị kpatara ALS?
Enwereghi ihe kpatara ALS. N'afọ 1991, ndị nchọpụta chọpụtara njikọ dị n'etiti ALS na chromosome 21.
Afọ abụọ mgbe nke a gasịrị, a chọpụtara na mkpụrụ ndụ nke na-achịkwa enzyme SOD1 dịka ihe jikọrọ ihe dị ka pasent 20 nke ihe nketa ndị ezinụlọ. SOD1 na-akụda mkpụrụ ndụ ndị na-enweghị onwe ha, ihe ndị na-emerụ ahụ bụ ndị na-ebute mkpụrụ obi si n'ime ma mee ka ha nwụọ. Ebe ọ bụ na ọ bụghị ihe nketa niile ejikọrọ na mkpụrụ ndụ a, ụfọdụ ndị nọkwa na ezinụlọ ha na ALS, ihe ndị ọzọ nwere mkpụrụ ndụ nwere ike ịdị.
Ònye na-enweta ALS?
Ndị mmadụ na-ahụkarị na ALS n'etiti afọ 40 na 70, mana ndị na-eto eto nwekwara ike ịzụlite ya. ALS emetụta ndị mmadụ gburugburu ụwa na nke agbụrụ niile. A na-emetụta ndị nwoke karịa mgbe ụmụ nwanyị. Ihe dị ka 90% ruo 95% nke nsogbu ALS na-apụta n'enweghị ihe ọ bụla, nke pụtara na ọ dịghị onye n'ime ezinụlọ onye ahụ nwere ọrịa ahụ. N'ihe dị ka pasent 5 ruo 10% nke ndị ikpe, onye òtù ezinụlọ nwere nsogbu ahụ.
Mgbaàmà nke ALS
Ọ na-abụkarị ALS na-abịa nwayọọ nwayọọ, na-amalite dịka adịghị ike na mọbụ ma ọ bụ karịa. Naanị otu ụkwụ ma ọ bụ ogwe aka pụrụ imetụta. Ihe mgbaàmà ndị ọzọ gụnyere:
- ntụgharị, mgbagwoju anya, ma ọ bụ nkwesi olu ike
- ịsụ ngọngọ, ịkụ ụkwụ, ma ọ bụ ịga ije na-esiri ike
- ihe isi ike na-ebuli ihe
- isi ike na-eji aka
Ka ọrịa ahụ na-aga n'ihu, onye nwere ALS agaghị enwe ike iguzo ma ọ bụ ije; ọ ga-enwe nsogbu na-agagharị, na-ekwu okwu na ilo.
Nchoputa nke ALS
Ihe nchoputa nke ALS dabeere na ihe mgbaàmà na ihe ịrịba ama dọkịta na-ahụ, yana nyocha nke na-ewepụ ihe ndị ọzọ niile, dịka ọtụtụ sclerosis , ọrịa polio, ọrịa strok, ọrịa ụfọdụ na-efe efe. A na-emekarị ule ahụ ma dọkịta na-eme nchọpụta ahụ bụ ọkachamara na usoro ụjọ ahụ (onye na-agwọ ọrịa).
Ọgwụgwọ ALS
Ka ọ dị ugbu a, enweghị ọgwụgwọ maka ALS. A na-enye ọgwụgwọ iji wepụ ihe mgbaàmà ahụ ma melite ndụ nke ndị nwere nsogbu ahụ. Ngwọta nwere ike inye aka belata ike ọgwụgwụ, belata ahụ ike , na belata ihe mgbu. E nwekwara ọgwụ ụfọdụ maka ALS, nke a na-akpọ Rilutek (riluzole). Ọ naghị edozi mmebi ahụ emeworo ahụ ahụ, ma o yiri ka ọ dị mma dị mma iji mee ka ndị mmadụ na ALS dị ndụ.
Site na ọgwụgwọ anụ ahụ, ngwá ọrụ pụrụ iche, na ọgwụgwọ okwu , ndị nwere ALS nwere ike ịnọgide na-agagharị ma nwee ike ikwurịta okwu ruo ogologo oge o kwere omume.
Ihe ka ọtụtụ ná ndị mmadụ na ALS na-anwụ site na mmebi iku ume, na-adịkarị n'ime afọ 3 ruo 5 nke nchoputa, mana ihe dị ka pasent 10 nke ndị mmadụ chọpụtara na ALS na-adị ndụ ruo afọ 10 ma ọ bụ karịa.
Achọpụta Ọdịnihu
Ndị na-eme nnyocha na-enyocha ọtụtụ ihe nwere ike ịkpata ALS, dịka nzaghachi autoimmune (nke ahụ na-ebute mkpụrụ ndụ ya) na ihe gbasara gburugburu ebe obibi, dị ka ịkwanyere ihe ndị na-egbu egbu ma ọ bụ nke na-efe efe. Ndị ọkà mmụta sayensị achọpụtala na ndị nwere ALS nwere ogo glutamate dị elu n'anụ ahụ ha, ya mere nyocha na-achọ njikọ dị n'etiti glutamate na ALS. Tụkwasị na nke a, ndị ọkà mmụta sayensị na-achọ ihe na-adịghị mma nke biochemistry na ndị niile nwere òkè ALS, ka e wee nwee ike ịmepụta nyocha iji chọpụta ma chọpụta nsogbu ahụ.
Isi:
"Ntuzi akwukwo ihe omuma nke Amyotrophic Lateral Sclerosis." AZ nsogbu. N'afọ 2003. Ụlọ Ọrụ Mba Na-ahụ Maka Ọrịa Neurology na Nsogbu. 13 Mee 2009